Giữa tài và đức thì đức là âm, tài là dương.
Theo nguyên tắc âm sinh ra dương thì đức sẽ sinh ra tài. Đừng nghĩ học mà sinh ra tài, sự thực là học nhiều không sinh ra tài mà chính làm nhiều việc tốt lành thì tự nhiên cái tài sẽ tăng lên. Biết được nguyên tắc này, các bậc cha mẹ nào muốn con mình học giỏi đừng bắt con học ngày đêm. Thay vào đó, hãy tập cho con mình thương người, làm phước từ nhỏ. Lớn lên đứa trẻ sẽ tự nhiên giỏi.

ỨNG DỤNG CỦA TRIẾT LÝ ÂM DƯƠNG
Từ ngàn xưa, nền tảng của triết học này đã được ứng dụng trong rất nhiều lĩnh vực:
Đạo làm người: Khổng Tử từng nói đây là một triết lý để đối nhân xử thế, là đạo lý sống của một người quân tử. Người quân tử sống ở đời có khi nhu, khi cương, khi phải quyền biến linh động nhưng có khi lại phải giữ chặt nguyên tắc v.v... và những điều đó đều được giấu trong quẻ dịch, trong triết lý Âm Dương này.
Tiên đoán: Một ứng dụng khác của triết lý Âm Dương là để tiên đoán. Người xưa đã dùng những quẻ dịch để dự đoán rất nhiều sự kiện sắp xảy ra hoặc nhìn trước vận mệnh con người vô cùng chính xác.
Y học: Trong lĩnh vực này, triết lý âm dương cũng được ứng dụng một cách độc đáo. Chúng ta biết là suốt mấy nghìn năm qua, Đông y đã hoàn toàn sử dụng hệ thống âm dương, ngũ hành, bát quái và đạt được hiệu quả không thể phủ nhận. Ngày nay, mặc dù y học hiện đại đã phát triển nhưng nhiều người vẫn không bỏ Đông y, vẫn thích uống thuốc cây cỏ theo lý luận Âm Dương. Có khi họ đi khám bệnh Tây y, đi siêu âm, chụp X-quang cho biết bệnh tình như thế nào, nhưng tới khi về nhà lại uống thuốc Đông y. Người ta tin vào Đông y hơn, vì thuốc của Đông y phù hợp với thiên nhiên và cơ chế sinh học của con người hơn những viên thuốc chứa đầy hóa chất. Và quả thực đây là sự lựa chọn hết sức khôn ngoan. Bởi chính giới y học Tây phương cũng phải công nhận dùng thuốc từ cây cỏ ít tai hại hơn thuốc hóa dược, mà thuốc từ cây cỏ chính là đi theo hệ thống âm dương ngũ hành này.
Phong thủy địa lý: Người ta tin rằng khi đặt ngôi nhà quay hướng này, mở cái bếp hướng kia sẽ ảnh hưởng tới hoàn cảnh của những người sống trong ngôi nhà đó, khiến gia đình ấy sẽ may mắn hơn hay xui rủi hơn. Thậm chí có người tin rằng trổ cửa này, cửa kia sẽ sinh nhiều con trai hay nhiều con gái, làm ăn được hay không. Có người lại tin khi gia đình có người chết, nếu táng mả đúng chỗ thì con cháu sẽ phát lên. Ngược lại nếu táng sai chỗ thì con cháu sẽ nghèo nàn v.v... Tất cả những lý thuyết của địa lý phong thủy đều lấy nền tảng từ âm dương, ngũ hành mà ra. Hoặc theo thuật bấm tử vi, khi một đứa bé được sinh ra, người ta lấy ngày tháng năm và giờ sinh của nó rồi tính theo âm dương, ngũ hành, bát quái để biết cuộc đời đứa bé sau này như thế nào.
Khoa học quân sự: Thậm chí người xưa còn ứng dụng triết lý âm dương trong lĩnh vực khoa học quân sự, đặc biệt là khi dàn trận đánh nhau. Dựa vào lý âm dương người ta sẽ biết phải thủ chỗ này, công chỗ kia, phòng hờ chỗ nọ. Nếu trận địa lọt vào quẻ bát quái thì sẽ chắc chắn đánh thắng địch.
Quả thực nguyên lý Âm Dương đã được người xưa ứng dụng trong rất nhiều lĩnh vực của đời sống. Tuy nhiên, có một điều lạ là ngày nay dù kỹ thuật của con người rất cao (chúng ta đã chế được quạt máy, micro, amply, chế được phi thuyền để bay vào vũ trụ v.v...) nhưng chưa chắc sự thông minh của con người ngày nay đã hơn người xưa. Đừng bao giờ nghĩ rằng kỹ thuật cao nghĩa là con người ngày nay thông minh hơn người xưa, không phải như vậy. Vì kỹ thuật cao là do sự tích lũy, nối tiếp còn chỉ số thông minh lại phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố khác. Do đó, kỹ thuật ngày nay có thể tiến bộ hơn ngày xưa, nhưng sự thông minh thì chưa biết là ai hơn ai, có nhiều điều người xưa đã hơn hẳn người nay.
Nếu ai từng nghiên cứu về quẻ dịch sẽ biết rằng trên mỗi quẻ chỉ có những vạch đứt và vạch liền. Vạch đứt là âm, vạch liền là dương, vậy mà có thể nói cho ta vô số điều trong cuộc sống. Điều này khiến chúng ta phải ngạc nhiên về suy tư của người xưa. Nghĩa là người xưa ẩn chứa sự thông minh kỳ lạ nào đó mà người phàm không thể hiểu được. Thậm chí, có những điều bí ẩn của người xưa mà đến tận ngày nay chúng ta vẫn phải đi tìm để học mãi.
Chúng ta cứ tưởng càng về sau con người càng tiến bộ hơn, nhưng không ngờ có những khoa thuật của người xưa mà chúng ta phải tìm ngược về để học hỏi. Điều này chứng tỏ người xưa ẩn chứa một sự thông minh, một kiến thức nào đó mà con người ngày nay vẫn chưa bì kịp. Và triết lý Âm Dương là một kiến thức như thế. Vì lẽ đó nên chúng ta sẽ cùng nhau định nghĩa lại về triết lý Âm Dương, đồng thời phân tích về yếu tố Âm Dương trong các lĩnh vực đạo học, đời sống và tìm cách ứng dụng khối lượng kiến thức khổng lồ ấy vào cuộc đời mình sao cho tốt đẹp nhất.
KHÁI NIỆM
Chúng ta có thể định nghĩa về Âm Dương một cách đơn giản như sau:
Âm là phần khuất kín khó thấy. Dương là phần bộc lộ dễ thấy.
Cả Âm và Dương đều là sự hiện hữu, tồn tại, chứ không phải là hư vô. Nhiều người do không nắm được định nghĩa căn bản này nên khi nghiên cứu về Âm Dương đã hiểu sai. Chẳng hạn, họ nói rằng cái không là Âm mà cái có là Dương, đây là quan điểm sai, bởi nếu không có thì không thể nói đâu là Âm, đâu là Dương được. Chỉ có điều, khi cái có đó tiềm tàng, khuất kín thì gọi là Âm, mà nó bày tỏ, bộc lộ thì gọi là Dương. Đây là định nghĩa rất cơ bản, dễ hiểu nhưng chính từ sự đơn giản này, ta sẽ thấy vô số triết lý mở ra. Vì khi nhìn bất cứ sự vật, sự việc hay vật thể gì trên đời, ta sẽ thấy chúng đều có hai phần: một là phần bộc lộ hiển bày, là cái bên ngoài, dễ thấy và hai là cái bên trong, khuất kín, khó thấy.
Chúng ta sẽ xét một vài ví dụ để hiểu rõ hơn về khái niệm này:
-
Khi nhìn nhau, cái đầu tiên chúng ta thấy là khuôn mặt, bụng, ngực lộ ra phía trước... như vậy mặt, bụng, ngực là phần dương. Ngược lại, cái ta khó thấy là lưng, gáy, cho nên lưng, gáy là phần Âm. Đầu là dương mà chân là âm, trong đó đỉnh đầu là cực dương còn lòng bàn chân là cực âm.
-
Đối với một ngôi nhà thì cái dễ thấy nhất là mái nhà, vì đi từ xa là ta đã nhìn thấy. Còn khi tới gần thì cái dễ thấy tiếp theo là mặt tiền ngôi nhà. Vậy mái nhà hay mặt tiền nhà là dương. Còn cái khó thấy nhất là móng nhà bị chìm dưới đất, cho nên móng nhà là âm. Bước vào trong nhà thì cái đầu tiên ta nhìn thấy là phòng khách, như vậy phòng khách là dương. Cái khó thấy hơn là nhà bếp và nhà vệ sinh, nên đây là phần âm.
-
Đối với cây cối thì lá, thân, cành là phần dương vì nằm ở phía trên dễ thấy. Còn rễ cây là phần âm do nằm chìm dưới mặt đất.
-
Khi tiếp xúc, nói chuyện với một người thì lời nói, nét mặt, nụ cười, thái độ của người đó là cái dễ thấy, nên đó là phần dương. Cái khó thấy là cái tâm địa của họ, ta không biết họ đang suy nghĩ, tính toán điều gì trong tâm. Khi giao tiếp chúng ta chỉ thấy thái độ, lời nói ngọt ngào nhưng cái bụng bên trong của họ thì ta không biết được. Bởi vậy ông bà ta mới nói:
Họa hổ, họa bì, nan họa cốt
Tri nhân, tri diện, bất tri tâm.
Nghĩa là khi vẽ con cọp, ta vẽ được da thịt và bộ lông bên ngoài, nhưng không vẽ được bộ xương của nó. Cũng vậy, khi nhìn thấy một người, ta chỉ nhìn thấy ngoại hình, khuôn mặt của người đó chứ không hiểu được lòng dạ bên trong. Vậy lòng dạ bên trong của một người chính là phần âm của người đó.
-
Đối với trái cây thì vỏ là cái dễ thấy, còn hạt nằm chìm bên trong là cái khó thấy. Như vậy, vỏ là phần dương mà hạt là phần âm.
-
Đối với các loại máy móc, như cái quạt máy chẳng hạn thì cánh quạt quay là phần dương dễ thấy, động cơ bên trong là phần âm khó thấy.
-
Đối với người tu sĩ thì cái dễ thấy là hình dáng bên ngoài, khoác chiếc áo cà sa, đi đứng nghiêm trang, nói năng từ tốn. Cái khó thấy là đạo hạnh và tâm linh. Ta không biết đạo hạnh người đó sâu dày như thế nào, mức độ chứng ngộ tâm linh ra sao. Do đó, đạo hạnh và tâm linh được coi là phần âm của người tu sĩ.
-
Khi gặp một người đi xe hơi, mặc áo vest, ta nhận ra ngay họ là người giàu sang. Cái giàu sang của họ là phần dương. Còn phần âm là tài sản thật sự mà họ giấu trong ngân hàng.
-
Khi xem một bộ phim, người diễn viên xuất hiện trên màn ảnh, khiến ta khóc cười theo là phần dương. Đằng sau đó là đạo diễn, người viết kịch bản, ekip quay phim v.v... tuy không xuất hiện, nhưng những người này đã góp phần không nhỏ để tạo nên bộ phim. Đây chính là phần âm. Chúng ta chỉ thấy người diễn viên, ca ngợi, tán dương họ chứ ít ai biết đến công lao của những người đứng phía sau mới thật quan trọng.
Qua rất nhiều ví dụ ở trên, ta thấy rằng trên đời này tất cả sự vật, sự việc đều có hai phần: âm và dương. Phần bộc lộ dễ thấy là dương, phần khuất kín khó thấy là âm. Tuy được chia thành hai phần như vậy, nhưng âm và dương không hề tách rời nhau, trái lại chúng còn có mối tương quan vô cùng chặt chẽ.
MỐI TƯƠNG QUAN GIỮA ÂM VÀ DƯƠNG
Âm sinh ra dương
Nguyên tắc đầu tiên trong mối tương quan giữa âm và dương là: âm là cái gốc, là nơi phát sinh ra dương, đỡ đần cho cái dương, không có âm thì cái dương sẽ bị triệt tiêu. Tuy nhiên, trong cuộc sống chúng ta thường chỉ nhìn thấy và sử dụng được phần dương nên cũng chỉ yêu quý phần dương. Còn phần âm, phần khó thấy nhưng lại là cái gốc thì rất dễ bị bỏ quên.
Ví dụ khi vào một ngôi nhà đẹp, ta yêu thích căn nhà nên nói: “Ôi, căn nhà đẹp quá, kiểu dáng, thiết kế phòng ốc thật sang trọng v.v...” chứ ta không bao giờ nói: “Trời! Tôi yêu cái móng nhà này quá”. Móng nhà là cái chìm dưới đất nên ta không thấy và khó mà yêu thích được, nhưng nếu không có móng nhà thì ngôi nhà không thể hoàn thành. Nếu móng nhà yếu thì ngôi nhà cũng nhanh chóng bị nứt gãy, sụp đổ. Thế nhưng, ta chỉ yêu quý và sử dụng phần dương, đâu hay rằng cái âm mới là chỗ dựa, là cái gốc, là nơi tạo ra phần dương.
Giống như khi ngắm nhìn một cái cây, ta thấy cành lá khúc khuỷu, uốn lượn, tạo nên dáng vẻ đẹp đẽ, những bông hoa hé nụ xinh tươi, sặc sỡ, khi những bông hoa bắt đầu tàn, trái sẽ từ từ lộ ra sum suê. Ta yêu cái cây trong lúc chiều tà, trong buổi sáng sương lung linh trên lá, những lúc gió thổi cành đung đưa, hay những lúc cơn mưa tầm tã làm cây ướt át v.v... ta cũng làm nên biết bao nhiêu bài thơ. Không gió ai còn làm rơi lá thu/Ai đứng trông vời người đang lãng du.
Nghĩa là chúng ta chỉ mải ngắm cây, yêu cây mà quên mất một điều rằng nếu không có cái gốc nằm dưới đất thì không thể có cái cây để mình yêu thương. Cũng vậy, chính phần âm mới là cái tạo nên, là cái sinh ra nhưng lại thường bị bỏ quên. Ta không bao giờ nhìn cái cây rồi nói: “Tôi yêu cái rễ cây này quá” bởi rễ cây là phần âm bị chìm xuống dưới mặt đất, ta không thấy được để yêu thương.
Đương nhiên cũng có một số trường hợp cá biệt như ở ao vuông - ao Bà Om, Trà Vinh, các rễ cây cổ thụ lâu năm mọc nổi lên trên mặt đất, ai đến tham quan đều có thể leo lên ngồi chơi. Những rễ cây như thế tuy thuộc phần âm, nhưng đã bộc lộ ra thành cái dương nên nếu ta có chặt chúng đi thì cái cây cũng không sao hết. Ngược lại, với những rễ cây nằm chìm dưới đất, nếu bị chặt bỏ cây sẽ chết. Vì sao vậy? Vì cái âm là cái tạo thành vật thể, nên nếu cái âm bị triệt tiêu, toàn bộ vật thể đó cũng mất theo. Tương tự, đối với một ngôi nhà, nếu phá móng nhà đi thì toàn bộ ngôi nhà sẽ sập. Đối với con người, nếu thọc vào trong lấy đi quả thận rồi thì người đó sẽ chết ngay lập tức.
Như vậy, cái không thấy được mới chính là phần quan trọng của một vật thể, nhưng thường chúng ta chỉ nhìn thấy, yêu quý và sử dụng phần dương - phần bộc lộ ra mà thôi. Do đó, từ đây về sau chúng ta phải thay đổi quan điểm này lại, hãy hiểu rằng: khi ta yêu quý một vật gì hay một điều gì thì phải xem xét cái phía sau, cái khuất kín của nó là gì.
Được như vậy chúng ta mới có nhận định đúng đắn với mọi điều đến với mình trong cuộc sống và có thể xây dựng, bảo vệ những điều đó tốt đẹp lâu dài. Ngược lại, nếu chỉ quan tâm đến phần dương, chúng ta rất dễ đưa ra những quyết định sai lầm trong cuộc sống.
Ví dụ, có một người con trai tới tuổi cưới vợ rồi nhưng vẫn chưa quen được cô nào, cũng chưa có việc làm. Bố mẹ anh thấy vậy lo lắng khuyên: “Con lớn rồi, phải lo lấy vợ rồi chí thú làm ăn, đừng mải mê chơi bời nữa.” Thế là người thanh niên đó bắt đầu đi tìm vợ. Theo lẽ thường, tiêu chuẩn đầu tiên mà anh chọn là ngoại hình. Anh cứ để ý tìm những cô gái đẹp để theo đuổi, không ngờ cái vẻ ngoài ấy lại là dương - cái không bền, vì nó không phải cái gốc. Vậy phần âm của một cô gái là gì? Chính là cái nết na, đạo đức, đó mới là điều quan trọng. Tuy nhiên, hầu hết thanh niên mới lớn do không có kinh nghiệm nên cứ lấy ngoại hình làm tiêu chuẩn. Họ không biết rằng tiêu chuẩn quan trọng nhất của một người sắp bước vào vai trò làm vợ, làm mẹ phải là cái nết na, thùy mị, thủy chung, sâu sắc, công dung ngôn hạnh. Cái nết của con người là cái âm khó thấy, nhưng chính là yếu tố tạo nên một gia đình đầm ấm, hạnh phúc lâu dài.
Vì thế từ nay khi gặp một người, chúng ta đừng vội đánh giá cái dương là ngoại hình, mà hãy tập nhìn vào cái âm, tức là tâm hồn của họ. Khi đánh giá được tâm hồn của họ, ta mới biết mình có nên giao tiếp, kết bạn với người đó lâu dài hay không. Vì cái đẹp bề ngoài cũng do phước nhưng quan trọng vẫn là tâm hồn phía trong.
Tuy nhiên, cái âm vốn khuất kín nên việc ta đánh giá một con người không hề dễ. Vậy làm sao để ta nhìn được vào tâm hồn người khác? Chìa khóa ở đây là đôi mắt – cửa sổ tâm hồn. Khi gặp một con người, hãy bỏ qua ngoại hình đẹp hay xấu, quần áo sang trọng hay nghèo nàn. Thay vào đó chúng ta hãy nhìn xuyên vào đôi mắt để biết tính tình người ta như thế nào rồi quyết định có kết bạn được hay không. Nhưng khả năng nhìn vào đôi mắt con người mà biết được tính tình của họ là điều rất khó thành tựu. Nó đòi hỏi chúng ta phải rất tinh tế, kỹ lưỡng và phải rèn luyện lâu dài. Đây cũng chính là yếu tố quyết định chúng ta sẽ hơn hay thua nhau ở đời. Vì nếu ngay từ khi nhìn đôi mắt ở buổi đầu, ta đã biết người này có thể chơi với mình bền hay không bền thì sau này nếu họ có phản mình, ta sẽ không ngạc nhiên, cũng chẳng oán trách họ. Bởi đó là duyên kiếp trên đời, mình và họ phải thân nhau rồi thù nhau, gặp nhau rồi xa nhau... cũng là chuyện thường. Cái quan trọng ở đây là mình luôn đánh giá trước và chủ động mọi việc. Bản lĩnh sống trên đời là như thế.
Một quốc gia muốn tồn tại được phải nhờ vào điều gì? Thông thường người ta sẽ cho là nhờ vào sự bảo vệ của quân đội vì có quân đội đất nước mới không bị ngoại bang xâm lăng. Hoặc nhờ bộ máy công an thì tình hình an ninh trật tự mới được giữ gìn, không bị tội phạm phá hoại. Nhưng sự thực là lực lượng vũ trang mà chúng ta thấy được chỉ là phần dương, còn lực lượng tình báo nằm khuất ở bên trong không ai thấy mới là phần âm. Đó mới chính là cái gốc để giữ gìn toàn vẹn chủ quyền của một quốc gia. Nếu không có lực lượng tình báo thì quân đội mạnh đến mấy cũng sẽ sụp đổ. Tuy nhiên, người tình báo thường giấu mặt không cho ta thấy, nhiều khi họ đóng giả làm ông ăn xin, lê lết bên vệ đường để điều tra vụ án nào đó. Ta chỉ thấy ông mặt mày tèm nhem, ăn mặc luộm thuộm, đi cà nhắc nhưng tới lúc cần thiết là ông có thể rút súng xông pha vào trận đánh. Lực lượng tình báo luôn làm những điều âm thầm, lặng lẽ mà không ai thấy biết được và đó mới là yếu tố quan trọng để bảo vệ Tổ quốc.
Trong máy vi tính thì màn hình là dương, còn case và các bo (board) mạch nằm bí mật bên trong là âm. Nhờ có các board mạch, máy vi tính mới hoạt động được, còn màn hình chỉ là nơi hiện ra một phần hoạt động để chúng ta quan sát mà thôi. Tức là nếu board mạch hoạt động một ngàn lần thì cái hiện ra trên màn hình chỉ là một phần trong đó.
Giữa tài và đức thì đức là âm, tài là dương. Theo nguyên tắc âm sinh ra dương thì đức sẽ sinh ra tài. Đừng nghĩ học mà sinh ra tài, sự thực là học nhiều không sinh ra tài mà chính làm nhiều việc tốt lành thì tự nhiên cái tài sẽ tăng lên. Biết được nguyên tắc này, các bậc cha mẹ nào muốn con mình học giỏi đừng bắt con học ngày đêm. Thay vào đó, hãy tập cho con mình thương người, làm phước từ nhỏ. Lớn lên đứa trẻ sẽ tự nhiên giỏi.
Trong chùa cũng vậy, quý thầy cứ đi học nhưng nhớ là việc công quả phụng sự đại chúng, giữ gìn Tam bảo, thực hành thiền định, hy sinh cho chúng sinh, phụ giúp Phật sự, giúp huynh đệ, mới là nền tảng quan trọng. Làm được điều này thì tự nhiên tài năng tăng lên và gặt hái được thành công lớn.
Cho nên chính phần âm mà chúng ta không thấy mới là cái quan trọng. Vì lẽ đó, người ta mới kết luận rằng âm sinh ra dương, cái không thấy sinh ra cái thấy được. Đó là nguyên tắc thứ nhất của nguyên lý âm dương, cái không sinh ra cái có. Người xưa đã ứng dụng nguyên tắc này trong rất nhiều lĩnh vực như võ thuật, y lý, quân sự hay chính trị và đạt được nhiều thành tựu đáng kể.
Tác giả:
Janna
Bài viết liên quan:
Hãy Để Tâm Hồn Tràn Đầy Đạo Đức
Đạo Lý Từ Những Điều Bình Dị – Tìm Thấy Phật Pháp Trong Cuộc Sống
Bạn Nhìn Thấy Điều Gì? – Nhận Ra Phật Pháp Trong Cuộc Sống
Im Lặng Nhưng Hùng Biện: Chân Thành, Trí Tuệ Và Không Cố Chấp
Từ Bi Và Nghiêm Khắc Trong Đạo Phật: An Nhiên Nhưng Tinh Tấn
Hướng Dẫn Ngồi Thiền: Phương Pháp Và Cách Thực Hành
Kỹ Thuật Thiền Cơ Bản: 5 Bước Quan Trọng Để Thực Hành Thiền
