Dù có thành công mình vẫn không kiêu hãnh,

nếu lỡ thất bại mình cũng không chán nản, tiếp tục vững bước tiến lên. Những ai có được thành công mà khởi tâm kiêu hãnh, tự mãn với chính mình thì sẽ không thể thành công lớn; như tảng đá ngăn ngại để dòng nước qua khe không thể lọt được nhiều hơn.

Janna QuotesTác giả: Janna Quotes2 thg 11, 2026

Sử dụng tiền bạc và quyền lực bằng lòng từ bi và trí tuệ để mang lại lợi ích cho xã hội, hướng đến thành công và cuộc sống có đạo đức.

ĐỒNG TIỀN VỐN DĨ KHÔNG CÓ TỘI, VẬY CÁI TỘI LÀ DO ĐÂU?

Đồng tiền vốn dĩ không có tội, vậy cái tội là do đâu? Do cách sử dụng của người sở hữu. Nếu người con xin tiền ba mẹ để đóng học phí rồi lấy tiền để ăn chơi, sa đọa thì đồng tiền này nghiễm nhiên có tội. Còn với đồng tiền mà mình mua tặng người bạn cuốn sách, cây viết, quyển vở thì đồng tiền đó sẽ trở nên có phước. Tiền bạc cũng vậy mà quyền lực cũng vậy, chúng không có tội hay có phước mà chỉ tùy theo tâm người sử dụng. Nếu là người luôn nghĩ cho người khác thì tiền bạc, quyền lực trong tay đều sẽ đem đến muôn vàn lợi ích. Ngược lại, nếu quyền lực và tiền bạc được nắm giữ bởi một con người xấu xa, thủ lợi, thì cái ác, cái sai sẽ tràn lan, thống trị xã hội này.

Như vậy, cái căn bản của một người có đạo đức là không tham vọng cá nhân, không tham giàu, tham địa vị cao, tham quyền hành lớn dù đó chỉ là những tham vọng thầm kín nhất. Thật ra, quý Phật tử trẻ tuổi sẽ rất dễ bị những tham vọng chinh phục. Khi chúng ta đọc báo thấy những doanh nhân nắm chức vụ này, giữ chức vụ kia, hay ông giám đốc nọ nổi lên, ông giám đốc kia được ca tụng thì mình dễ khởi tham vọng một ngày kia mình cũng sẽ giàu sang, uy quyền như thế.

Tuy nhiên, chúng tôi khuyên quý Phật tử một điều, mọi tham vọng cá nhân đều là tội lỗi, nếu mai này nắm bắt được rồi ta nhất định sẽ làm chuyện sai lầm. Vì sự mơ ước tiền bạc, quyền lực hoàn toàn là những tham vọng cá nhân, mình muốn điều đó vì mình muốn được hơn người khác. Chỉ khi nào mình thật sự gạt được hết, tinh lọc được hết tất cả những tham vọng cá nhân ra khỏi tâm, không mơ ước giàu sang, cũng chẳng mong cầu quyền lực thì khi nắm giữ được tiền bạc và thế lực trong tay ta mới có thể sử dụng đúng mà không phạm phải sai lầm. Khi một người không còn tham vọng cá nhân, lúc nào cũng vì người khác thì tiền bạc và quyền lực vào tay họ, nó sẽ khuếch đại lên để trở thành vô vàn điều tốt, điều ích lợi cho cuộc đời, cho xã hội.

Vì thế, yếu tố không tham vọng cũng là yếu tố của sự hiền lành. Còn yếu tố khôn ngoan là gì? Yếu tố khôn ngoan được biểu hiện qua việc sẵn sàng sử dụng tiền bạc, quyền lực để giúp đỡ và giáo dục người khác. Ngày xưa, vua Lý Thái Tổ (Lý Công Uẩn) từ thuở nhỏ đã được thiền sư Vạn Hạnh tiên đoán lớn lên sẽ được làm vua, làm vương một nước. Khi ông lớn lên, một vài thiền sư cũng tiên đoán như vậy. Ông sống trong chùa từ nhỏ mà vì cái duyên đó nên thiền sư Vạn Hạnh không cho ông tu, buộc ông phải thi thố làm quan, và ông thắng chức cai quản đội vệ binh của kinh đô. Đến khi vua Lê Long Đĩnh qua đời, đất nước đang hỗn loạn không người cai trị thì triều đình bầu Lý Công Uẩn làm vua, lập nên nhà Lý, lấy hiệu là Lý Thái Tổ.

Vua Lý thật sự từng rất dè dặt đối với quyền hành. Thái độ đạo đức của ông khi làm quan là luôn làm trọn nhiệm vụ dù trước kia ông cũng từng nghe vài người tiên đoán rằng ông sẽ được làm vua. Điều tiên tri này làm ông rất sợ vì “thánh thượng đang còn tại vị”. Lời nói đó khác chi lời nói khiến ông dễ đi đến bị tru di tam tộc nên lòng ông rất khiêm tốn. Tuy nhiên, khi vua băng hà, triều đình bầu ông làm vua thì ông chấp nhận và điều này hoàn toàn mỹ mãn. Với một con người đạo đức, khiêm tốn, không tham vọng như thế, quả nhiên triều Lý là một triều đại đưa nền văn minh đất Việt tới chỗ huy hoàng đến ngày nay vẫn còn ngự trị. Điều này chứng tỏ rằng khi quyền lực và tiền bạc lọt vào tay của người đạo đức thì điều tốt đẹp chắc chắn sẽ xảy ra.

Chính vì vậy, quý Phật tử trước hết phải cố gắng là người có đạo đức, phải thanh lọc hết mọi tham vọng trong lòng và sau đó tùy duyên mà sống. Nếu quyền lực và tiền bạc nằm trong tầm tay thì hãy sẵn sàng đón nhận để tạo ra điều hay, điều lợi cho xã hội.

Một khía cạnh khác của sự hiền lành nhưng lại khôn ngoan là sự hòa nhã, tùy thuận ý kiến mọi người để giữ hòa khí và tình cảm. Dù xã hội luôn có chín người, mười ý nhưng chúng ta vẫn phải giữ được hòa khí và tùy thuận với tất cả mọi người. Một người hiền lành sẽ luôn có thái độ hòa nhã, chan hòa vì luôn sống bằng tâm của người khác, không khư khư, cố chấp ý kiến riêng. Mặc dù sống hiền lành nhưng chúng ta vẫn sẵn sàng tranh đấu cho lẽ phải để bảo vệ quyền lợi của những người yếu thế. Chúng ta rất hiền lành, nhưng sự hiền lành này không hề nhu nhược mà chính đó là sức mạnh để làm chủ nội tâm của mình.

Khi người nói sai mình biết sai, nếu việc không quá đáng mình sẽ im lặng, giống như chấp nhận và không cần cãi lại để giữ hòa khí. Tuy nhiên, đối với những việc có sự bất công quá đáng mình sẵn sàng lên tiếng và cứng rắn tranh đấu tới cùng để bảo vệ người thiệt thòi, yếu thế. Đó mới đúng là hiền lành nhưng vẫn rất khôn ngoan. Vì thế, một người có đạo đức đúng nghĩa không phải là một người nhu nhược mà lại là một người hết sức thông minh, hết sức sáng suốt. Chúng ta hay gọi họ là những triết gia - những người thấu đạt mọi lẽ nhưng luôn luôn đạo đức. Họ khác hẳn với những người học giả, học giả có khi rất khôn ngoan nhưng đạo đức thì không cần coi trọng. Còn đối với những triết gia đó thì sự tài ba luôn phải song hành cùng đạo đức.

Mặt khác, sự hiền lành đôi khi sẽ dẫn đến cực đoan. Với sự hiền lành cực đoan chúng tôi không biết phải dùng cho giới nào, nhưng trong giới tu sĩ cũng dễ mắc phải thái độ này; tức là cái gì họ cũng dành phần thua, ai làm sao, làm gì họ cũng nhịn. Đạo đức chân chính thật sự thì không phải vậy. Một người có đạo đức đúng nghĩa phải là người rất sáng suốt, khi cần đấu tranh vẫn sẽ đấu tranh, khi cần giữ hòa khí vẫn sẽ nhường nhịn. Mình sẽ nhịn nếu hòa khí có lợi cho mọi người. Mình sẽ nói nếu lời cứng rắn cần thiết được nói ra. Tất cả dù nhường nhịn hay đấu tranh cũng chỉ vì lợi ích mọi người còn bản thân mình không hề quan trọng. Đó là yếu tố, là tính chất của sự hiền lành và rất khôn ngoan.

Qua đây, chúng tôi muốn nói đến cái nhìn thành bại đối với cuộc đời.
Chúng ta sống trên đời ai ai cũng muốn mọi việc sẽ thành công. Mình học hết cái này đến cái khác, cập nhật kiến thức này hay rèn luyện kỹ năng kia cốt cũng chỉ mong sau này được thành tài, có được địa vị và làm lợi cho xã hội. Đây là hoài bão của hầu hết mọi người. Mặc dù vậy, không phải ai cũng đạt được những ước mơ của mình, và có rất ít những người đạt được. Cuộc đời thăng trầm sự thành công xen lẫn cùng thất bại. Có người cho rằng việc mình thành công là do mình có tài, mình khôn ngoan và đôi khi tàn bạo một chút. Người luôn nhận thất bại chỉ vì họ kém tài, thiếu khả năng, nhu nhược và hiền lành quá. Người đời thường có cách nhìn cùng suy nghĩ như vậy.

Nhưng đối với cái nhìn của bậc triết gia thì hoàn toàn khác. Chúng ta thử đặt mọi chuyện trên nền tảng của lý nhân quả. Sự thành bại là do cái nhân, cái quả của nhiều đời, đó là căn bản. Nói như vậy, có người sẽ phản đối rằng không có khả năng thì làm sao tạo được thành công; giữa cái thời kinh tế thị trường đầy cạnh tranh, gay gắt này thì chỉ những người rất giỏi, rất đặc biệt mới có thể trụ vững và thành công được.
Ví dụ, chúng ta nói đơn giản về một sản phẩm là sợi dây điện. Trên thị trường có biết bao nhiêu loại dây điện được sản xuất ra nên người nào có kiến thức, có khả năng chế được loại dây có nhiều tính chất, nhiều tính năng ưu việt mà giá thành lại rẻ thì sẽ chiếm được thị trường, mà làm được vậy tất phải có tài, phải rất thông minh, nhạy bén. Do đó, yếu tố thành công phải lệ thuộc vào tài năng trước nhất. Nói về nhân quả chúng ta nghe mơ hồ nhưng nếu xét rõ mình sẽ thấy tài năng dẫn đến thành công luôn lệ thuộc vào nhân quả.

Một người đời trước làm nhiều điều phước chắc chắn đời sau sẽ dễ có tài hơn người không làm phước. Tuy nhiên, vấn đề có tài hay bắt tài vốn rất lắt léo. Sau này có dịp chúng ta sẽ đào sâu hơn, vì hôm nay ta không đi vào vấn đề đó. Chúng ta nói với nhau về sự thành bại đều do nhân quả là để sau này dù thành hay bại mình vẫn không thay đổi. Dù có thành công mình vẫn không kiêu hãnh, nếu lỡ thất bại mình cũng không chán nản, tiếp tục vững bước tiến lên. Những ai có được thành công mà khởi tâm kiêu hãnh, tự mãn với chính mình thì sẽ không thể thành công lớn; như tảng đá ngăn ngại để dòng nước qua khe không thể lọt được nhiều hơn.

Cho nên, khi chúng ta cố gắng làm một điều gì thì hãy dồn sức làm thật tốt điều đó nhưng đừng dồn hết hy vọng mọi chuyện sẽ thành công. Thái độ đưa đến bất mãn khi gặp thất bại cũng chỉ vì mình đã dồn hết niềm tin vào một kết quả như đã định. Nên vì vậy, khi đặt mục tiêu làm bất cứ việc gì, mình chỉ nên hy vọng khoảng 70% cho sự thành công và hãy nghĩ đến 30% cho sự thất bại. Nếu công việc không như ý, chính 30% đó sẽ giúp chúng ta giữ vững thăng bằng, nhìn nhận lỗi sai để rút kinh nghiệm hay có được chốn bình an để trú mình chiêm nghiệm. Chỉ có sự an tĩnh, định tâm mới giúp chúng ta có thêm sức mạnh để thử sức vào một mục tiêu khác. Đó chính là thái độ của một người hết sức khôn ngoan và có đạo đức.

Có người thắc mắc: chúng ta sống trên đời thì phải có ước mơ, có lý tưởng lớn mới đem lại được lợi ích cho cuộc đời, cho con người, cho xã hội, nhưng nếu đã có ước mơ lớn và lý tưởng lớn mà khi không thành công thì sẽ trở nên buồn bực, chán nản, đau khổ, thất chí là vì sao? Họ nghĩ thế này: Thà rằng không có ước mơ lớn, không có lý tưởng lớn nếu lỡ như không đạt được thì thôi, chứ đã có ước mơ, có lý tưởng mà không đạt được mình sẽ đau khổ lắm. Thế thì, điều chúng tôi khuyên tất cả mọi người là ta phải có ước mơ lớn, lý tưởng lớn để làm được lợi ích cho đời có phải là một lời khuyên không chính xác lắm hay không? Và nếu nói rằng mình mơ ước như vậy mà không thành công thì mình sẽ đau khổ, vì thế chúng ta không nên mơ ước.

Tác giả:
Janna