Chúng ta biết được người hay, kẻ dở, người tốt,

kẻ xấu nhưng lòng mình vẫn độ lượng, bình thản. Đó là mình khôn ngoan nhưng lại rất hiền lành. Mình có thể đánh giá được hết những điều mình thấy, hiểu được rõ những người mình tiếp cận nhưng tâm mình độ lượng, bình thản, không khai thác điểm yếu và cũng chẳng lợi dụng thế mạnh, không bênh vực ai và cũng chẳng thành kiến với ai. Nghĩa là đối với ai mình cũng độ lượng, thân mến chứ không thiên vị quá đáng.

Janna QuotesTác giả: Janna Quotes1 thg 11, 2026

Sống khôn ngoan với lòng từ bi, thể hiện tình yêu thương, sự tha thứ, trí tuệ và lòng nhân ái đối với mọi người.

THẾ NÀO LÀ SỐNG KHÔN NGOAN NHƯNG RẤT HIỀN LÀNH?

Chúng ta biết được người hay, kẻ dở, người tốt, kẻ xấu nhưng lòng mình vẫn độ lượng, bình thản. Đó là mình khôn ngoan nhưng lại rất hiền lành. Mình có thể đánh giá được hết những điều mình thấy, hiểu được rõ những người mình tiếp cận nhưng tâm mình độ lượng, bình thản, không khai thác điểm yếu và cũng chẳng lợi dụng thế mạnh, không bênh vực ai và cũng chẳng thành kiến với ai. Nghĩa là đối với ai mình cũng độ lượng, thân mến chứ không thiên vị quá đáng.

Như ta chơi với hai người bạn mà người này tốt hay giỏi hơn người kia hoặc người này xấu hay kém hơn người nọ, ta vẫn công bằng thương mến và thân thiện như nhau. Là người đệ tử Phật thì luôn phải như vậy. Dù người tốt hay người xấu, dù người giỏi hay người dở ta cũng đều bình đẳng, không phân biệt hơn thua. Vì chính sự phân biệt đối xử sẽ gây nên mặc cảm, người yếu thế sẽ buồn. Việc họ buồn lòng cũng sẽ khiến lương tâm mình cắn rứt và mình cũng mang tội.

Đối với quý Phật tử còn đi học điều này sẽ rất dễ dàng nhưng khi ra đời thì muôn phần gay gắt hơn. Nếu gặp được người tốt chúng ta không phải bận tâm, nhưng gặp phải người xấu thì mọi chuyện sẽ khùng khiếp hơn. Họ có thể hại chúng ta, trù dập chúng ta bằng đủ mọi cách nên mình khó mà đối xử thật công bằng với họ. Giả sử nếu có ngày nào đó chúng ta gặp phải những người như vậy thì quý Phật tử hãy nhớ đến ngày hôm nay, ngày mình ngồi dưới mái chùa này, dưới chân Đức Phật yêu kính để cố giữ lòng mình bình thản, hiền lành, độ lượng, vị tha mà dành cho họ. Vì chính cái giá trị, cái sức mạnh của đạo đức như thế sẽ giúp chúng ta cảm hóa được những con người xấu ác về sau. Như Đức Phật đã từng nói: "Lửa nào tắt được lửa, thù nào diệt được thù, chỉ có từ bi diệt thù hận, đó là định luật của ngàn thu". Sự độ lượng có công năng cao cả là vậy. Dù ai làm sai, làm oán, ta vẫn cứ một lòng yêu thương và độ lượng với họ nhiều hơn.

Chúng ta thử phân tích giữa 2 thái độ: Một là người có lỗi với mình và mình quay lưng với họ; hai là người có lỗi với mình nhưng mình tha thứ và độ lượng với họ hơn. Trong hai thái độ đó thì thái độ nào sẽ giúp mình cảm hóa, giáo dục được họ? Rõ ràng là sự độ lượng, phải không? Dù người ta có lỗi với mình nhưng mình độ lượng sẽ giúp họ có được chỗ nương tựa, không hụt hẫng vì bị xa lánh hay bị ghét bỏ. Đến một lúc nào đó, sự độ lượng ấy đã cảm hóa được người, họ sẽ đến gần mình để được thương yêu và dạy dỗ trở lại. Nên chúng ta thấy, sự độ lượng luôn giúp được người không rơi hẳn vào bờ vực sâu, xấu ác.
Sống hiền lành nhưng lại rất khôn ngoan là sao?

Chúng ta biết người khác mưu hại mình nhưng mình không toan tính để mưu hại người trở lại. Đó là một trong những cách sống hiền lành nhưng rất khôn ngoan. Trong cuộc sống này, có những người khi đến với chúng ta họ chỉ một lòng toan tính, lợi dụng, mưu hại nhằm trục lợi về mình, nghĩa là cái gì có lợi cho mình là họ làm ngay. Vì sự ẩn ý luôn được khéo léo che đậy nên người chẳng khôn ngoan khó lòng nhận biết.

Tuy nhiên, cái khó là dù biết được rất rõ nhưng chúng ta không oán giận và cũng không khởi ý muốn trả thù. Đôi khi, chúng ta cũng giả vờ như để cho người lợi dụng nhưng cái nhún mình đó nằm trong sự chủ động, sự kiểm soát rõ ràng không hề bị qua mặt. Có trường hợp mình tránh và có trường hợp mình biết mà vẫn giả vờ vì mình đã nắm rõ mọi tâm tư, suy nghĩ của họ. Việc nào cần tránh thì chúng ta tránh, việc nào cần thuận theo thì chúng ta cứ thuận theo, và luôn làm chủ mọi tình huống dù có vẻ như mình hoàn toàn bị qua mặt. Cho nên, bị người lợi dụng chưa hẳn là ngu mà không chừng có khi lại là một biểu hiện của sự khôn ngoan, đạo đức.

Trong cuốn sách "Những người khốn khổ", Victor Hugo đã kể câu chuyện về một người bị tình nghi ăn cắp bộ đồ cúng trong nhà thờ. Khi cảnh sát bắt được nghi can, kiểm tra thấy tang vật liền hỏi Cha xứ có phải người đàn ông này đã ăn cắp đồ của Cha hay không. Cha nói không phải, vì đồ này là của cha cho mà ông ta lấy chưa hết. Rồi Cha quay lại hỏi kẻ cắp sao còn bỏ quên không lấy luôn cả chiếc muỗng bạc cho đủ bộ. Câu chuyện cho thấy tuy Cha xứ biết rõ sự việc nhưng vẫn độ lượng mở đường cứu cho người phạm lỗi. Chính thái độ bao dung, rộng lượng ấy của Cha đã khiến cho kẻ ăn cắp sau này trở thành một con người khác.

Thái độ này cũng giống như thái độ của tổ tiên chúng ta. Ngày xưa, khi quân mình đánh thắng ngoại xâm phương Bắc, ta không kiêu hãnh, không lên mặt anh hùng mà chỉ cầu hòa với triều đình Trung Hoa nhằm xây dựng mối tình thân hữu. Vào thời Lý, khi quân ta đánh chiếm 2 tỉnh Quảng Đông, Quảng Tây Trung Hoa, thế lực quân sự lúc đó rất mạnh nên dứt trận nào là chiến công trận đó. Phía Trung Hoa vì tức giận nên đã đem quân thách đánh tại bờ sông Như Nguyệt. Và ta luôn cầm thế thắng, Trung Hoa bại trận phải rút quân lui về. Mặc dù vậy, tổ tiên của ta vẫn chủ động cầu hòa vì tinh thần yêu chuộng hòa bình. Đó là một thái độ khôn ngoan mà hiền lành, tinh tế. Khôn ngoan là dù mình đủ khả năng để thắng nhưng với tố chất đạo đức hiền lành, mình sẵn sàng nhường nhịn khi sự việc không thực sự quá nghiêm trọng.

Một khía cạnh khác nữa là chúng ta biết cách lấy được lòng người nhưng không lợi dụng; biết chiếm cảm tình nhưng không nhằm trục lợi bản thân. Dù chúng ta đủ bản lĩnh, khôn khéo trong ứng xử, có khả năng đề cao ưu điểm và làm mờ khuyết điểm nên được người mến kẻ thương nhưng không vì thế mà khởi tâm lợi dụng. Đó là thái độ của một người khôn ngoan mà luôn có đạo đức.

Thói thường người đời khi đã tranh thủ tình cảm của ai thì lại tìm cách lợi dụng người đó. Vì luôn muốn khai thác tối đa những mối lợi về mình nên họ tìm cách tranh thủ chiếm cảm tình của kẻ khác. Nhưng với một người có tư cách đạo đức thì mọi chuyện hoàn toàn khác hẳn. Họ yêu thương, hòa nhã với mọi người nhưng không hề mảy may lợi dụng, không khởi ý dù chỉ là những cái muốn rất nhỏ nhiệm trong tâm. Cũng chính vì cuộc sống đạo đức, khôn ngoan, tế nhị ấy nên người xung quanh đều khởi tâm thương mến, dành thiện cảm cho họ. Đối với họ, sự bản lĩnh, khôn ngoan không dùng để lợi dụng tình cảm của người mà chỉ để đem lại, giúp đỡ được người nhiều hơn.

Như chúng ta biết, theo nhân quả, người thọ ơn dễ trở thành người mắc nợ, thành bộ hạ, thành kẻ dưới tay mình. Hiểu nhân quả là như vậy nên chúng ta tránh bớt thọ ơn của người khác. Chúng ta chỉ gieo nhân giúp đỡ đặng chỉ bảo cho người những lẽ phải, điều hay. Vì một khi đã chiếm được cảm tình thì người thọ ơn thường nghe theo những gì người ban ơn khuyên bảo.

Điều này hoàn toàn dựa theo lý nhân quả. Chúng ta chịu sự sai khiến của ai cũng chỉ vì kiếp xưa mình từng chịu ơn của họ. Họ đã giúp mình nhiều nên bây giờ mình phải chịu bị chỉ huy trở lại. Yếu tố này chúng tôi cũng đã giảng một lần trong bài "Khái Niệm Về Nhân Quả". Sở dĩ một người có thể làm lãnh tụ một nước cũng bởi vì biết bao đời họ đã làm việc thiện quá nhiều. Dĩ nhiên, trong việc hành thiện họ vẫn có đạo đức yêu thương con người thật sự. Nếu thân hành thiện mà tâm chỉ toan tính, mưu lợi dù làm thiện nhiều nhưng trong tâm không hề có đạo đức. Hai sự việc này hoàn toàn khác nhau. Nếu thân lẫn tâm cùng hành thiện với đạo đức thật sự thì qua nhiều đời chắc chắn quả báo sẽ trở thành lãnh tụ.

Còn đối với những người chỉ thích thọ ân, đời sau chắc chắn sẽ làm thuộc hạ. Nên vì vậy, tuy chỉ là một cái nghề nhưng lại ảnh hưởng đến rất nhiều đời. Quý Phật tử có từng nghe nói về nghề "ăn xin chuyên nghiệp" chưa? Tức là người ban ngày đi ăn xin nhưng tối đến lại lấy tiền cho vay kiếm lãi, hoặc đánh bài, đi nhậu. Buổi sáng họ ăn tô phở đặc biệt, sau đó bó tay, bó chân, với bông băng thuốc đỏ rồi lại lết lết ra ngoài chợ; chiều về lại tháo băng ra, tắm rửa sạch sẽ rồi đi xem xi nê, coi video hay uống rượu, cho vay. Đó là những người hành nghề ăn xin chuyên nghiệp. Họ không hiểu được quy luật nhân quả là thọ ơn nhiều sẽ trở thành một kẻ tay sai. Rất nhiều đời sau, họ sẽ luôn phải ở một vị trí mà ai cũng được quyền sai, quyền bảo như một nô lệ thật sự. Đây là quy luật công bằng và rất khách quan của nhân quả.

Với những người chỉ luôn gói ghém, đong đo, dành dụm từng đồng để giúp đỡ, cưu mang người khác, thì sẽ trở thành những nhà lãnh tụ hay những người chỉ huy. Biết được nhân quả như vậy, nên dù chúng ta đủ bản lĩnh, đủ sự khôn ngoan tranh thủ được thiện cảm của người, nhưng sẽ không mảy may lợi dụng mà chỉ giúp đỡ hay làm lợi cho người mà thôi. Nhưng nếu chúng ta giúp đỡ cho người chỉ để sau này được làm chỉ huy thì đó lại là một sự lợi dụng khác. Chúng ta chỉ giúp đỡ, cứu giúp mọi người vì chúng ta thật sự yêu thương con người, yêu thương những giá trị đạo đức chứ không vì một lý do nào khác.

Một người khôn ngoan khi thương yêu ai sẽ không vì tình thương ấy mà "tình sanh trí cách". Chúng ta thương người nhưng quyết không nuông chiều những thói hư, tật xấu của người. Chúng ta thương em mình nhưng nếu nó sai thì vẫn phải dạy. Nếu buộc phải dùng roi ta vẫn cứ dùng roi, và dạy cho đến khi nào em mình chịu sửa thành một người tốt thì mới thôi. Đó là sự thương yêu, nhưng thương yêu trong sự cương quyết và sáng suốt, vẫn hiền lành nhưng lại rất khôn ngoan.

Đối với cuộc đời này chúng ta cũng như thế. Chúng ta phải thương yêu tất cả mọi người, hiền trải tim mình dành cho tất cả nhưng không có nghĩa là mình nhằn nhượng, thuận theo với những điều xấu, những tội ác tràn lan để chúng mặc sức tung hoành. Tuy không thể một mình chỉnh đốn mọi thứ nhưng chúng ta sẽ làm bất cứ điều gì để góp sức làm giảm bớt điều xấu ác cho xã hội. Đó là đạo đức, là sự hiền lành nhưng luôn khôn ngoan, sáng suốt và cương quyết.

Vừa rồi tạp chí Reader của Mỹ có đăng bài báo "Nhà tù hay nơi nghỉ mát?"; phóng viên tờ báo đã đi vào các nhà tù của Mỹ và nhận thấy đời sống tù nhân tại đây còn sang hơn cả đời sống bên ngoài, cao hơn đời sống của các sinh viên đại học. Tù nhân trong đó ăn ở rất sang, có cả sân banh, tennis, bóng chày, bóng rổ, bóng mềm; có cả thư viện, phòng hòa nhạc và được giao tiếp bên ngoài khá thoải mái. Với những nhà tù giam những người bị án chung thân, mỗi năm đều mở buổi tiệc dành riêng cho họ, tức là tiệc dành cho những người bị án chung thân. Họ sẽ được mời những vị khách bên ngoài nếu muốn, và buổi tiệc cũng rất thịnh soạn. Có rất nhiều ưu đãi chúng tôi không tiện kể ra. Vì sự việc này mà người phóng viên đã viết rằng: bên ngoài người dân làm lụng cực khổ để đóng thuế nhưng thuế lại để cho nhà nước nuông chiều những kẻ giết người, hãm hiếp, lạm dụng trẻ em, đủ mọi tội lỗi... Chúng ta thấy, với khía cạnh này thì người Mỹ đã sai lầm nghiêm trọng, họ thương yêu nhưng không cương quyết giúp tội phạm sửa sai. Đó là yếu điểm của một xã hội lớn.

Còn bây giờ, chúng ta nhìn lại trong một phạm vi nhỏ hẹp là đối với mọi người xung quanh mình. Chúng ta rất thương yêu nhưng cương quyết, không bao giờ nuông chiều, không bao giờ nhân nhượng trước những sai lầm, tội lỗi của người khác, và cũng không được bỏ qua mà phải kiên trì giáo dục, uổn nắn cái sai trở lại bằng mọi cách.

Tác giả:
Janna