Người ta sống với nhau trên đời với ý muốn giành giật,

hơn thua thì cuộc sống này sẽ ngày một xấu đi và con người chỉ dẫm đạp lên nhau mà sống. Sự hiền lành luôn là một chuẩn mực đạo đức nhưng họ lại cho đó là nhu nhược, là một trạng thái hèn nhát, bạc nhược mà thôi.

Janna QuotesTác giả: Janna Quotes30 thg 10, 2026

Hình ảnh rắn và chim bồ câu trắng tượng trưng cho sự cân bằng giữa trí tuệ, lòng tốt, lòng từ bi và đạo đức.

RẮN VÀ BỒ CÂU

Trong cuộc sống, thông thường chúng ta dễ bị rơi vào hai cực đoan. Một là chúng ta dùng sự khôn ngoan, lanh lợi để đối phó với cuộc đời rồi đánh mất dần đạo đức; tức là chúng ta thủ lợi về mình, sống ích kỷ, và đôi khi, chúng ta dùng sự khôn ngoan thái quá để mưu hại người hòng chuộc lợi về mình.

Cực đoan thứ hai là chúng ta sống hiền lành, dẫn đến khờ khạo, không biết một điều gì, ai nói sao thì nghe vậy. Sự hiền lành đôi khi mang đến nhiều bất lợi cho cuộc đời và cho cả chính mình.

Đây là hai cực đoan chúng ta cần phải tránh. Tuy nhiên, hầu hết tất cả mọi người đều bị vướng vào một trong hai điều này. Người thông minh, tinh thần mạnh mẽ thì dễ rơi vào cực đoan thứ nhất là lanh lợi, khôn ngoan thái quá. Người thứ hai không thông minh lắm, tinh thần yếu đuối, hơi nhu nhược nên dễ bị người khác lợi dụng, điều khiển, gây ảnh hưởng, họ bị khuất phục và thụ động nghe theo.

Có một số bạn trẻ sau khi tốt nghiệp ra trường, tiếp xúc với môi trường mới, với bạn bè mới trong một xã hội mở cửa xen lẫn mọi thành phần. Trong xã hội đó, người ta phải khôn ngoan, đấu đá, giành giựt và tranh đấu với nhau để sống. Vì người ta cho rằng “Hiền đồng nghĩa với ngu”, người hiền lành là những người ngu, không đủ bản lĩnh để sống và chẳng thể đạt được bất kỳ thành công nào. Họ chủ trương sống ở đời phải khôn ngoan, cứng rắn, hơi dữ dữ, biết đấu tranh cho quyền lợi, đại khái là phải nắm đằng đầu chứ chẳng ai dại lại chờ nắm đằng chuôi. Vì vậy, quan niệm sống của các bạn trẻ ấy cũng thay đổi theo, không còn cái ước mơ, lý tưởng cống hiến cháy bỏng như ban đầu nữa. Điều này thật xót xa!

Người ta sống với nhau trên đời với ý muốn giành giật, hơn thua thì cuộc sống này sẽ ngày một xấu đi và con người chỉ dẫm đạp lên nhau mà sống. Sự hiền lành luôn là một chuẩn mực đạo đức nhưng họ lại cho đó là nhu nhược, là một trạng thái hèn nhát, bạc nhược mà thôi.

Thật sự, quan điểm trên là những cực đoan hoàn toàn sai lệch. Thường những gì chỉ chấp một phía, suy xét thiển cận sẽ dẫn đến những nhận định sai, không chuẩn xác. Để tránh rơi vào cả hai quan điểm, chúng ta cần dung hòa và bổ trợ chúng lẫn nhau. Tức là, chúng ta hãy sống “khôn ngoan như rắn và hiền lành như chim bồ câu” là chuẩn mực nhất.

Vậy thế nào là “khôn ngoan như rắn và hiền lành như chim bồ câu”? Sự khác nhau giữa khôn ngoan và hiền lành là gì?

Để hiểu về “khôn ngoan”, chúng ta cần phân tích 3 điểm căn bản.

Thứ nhất, chúng ta phân tích, suy xét những việc xảy ra để lấy kinh nghiệm. Ví dụ, kỳ thi vừa rồi, mình mắc lỗi sai nên bị điểm kém. Kỳ thi này, mình rút kinh nghiệm để làm bài tốt hơn. Hoặc trong buổi sinh hoạt chung, mình lỡ làm điều phật ý mọi người, lần sau mình sẽ chú ý, không phạm lại lỗi trước... Việc ta biết nhìn nhận thất bại để củng cố cách sống là một yếu tố cần có của sự khôn ngoan.

Bên cạnh đó, việc phân tích, ghi nhận cái hay, cái thành công của người để làm hành trang, vốn sống riêng cho mình cũng là yếu tố giúp chúng ta mở mang trí tuệ. Đó là lý do vì sao có những người luôn xuất hiện trước mắt mọi người với vẻ hấp dẫn, đầy sức thuyết phục. Một lời họ nói ra đều khiến người khác phải lắng tai, chú ý và thực hành theo. Nếu ta biết nhìn ra ưu điểm đó để nể phục, để học hỏi thì mình thật sự rất khôn ngoan.

Điểm thứ hai của sự khôn ngoan là khả năng đoán được khái quát những việc sắp hoặc sẽ xảy ra trong tương lai với cái nhìn hiện tại. Nghĩa là sao? Nghĩa là chúng ta phải tập cho mình đoán trước những sự việc sẽ xảy ra vào lúc nào, thời điểm nào, phải tính được gần như điểm rơi, điểm dừng của sự việc là ở đâu. Yếu tố này cực kì cần thiết cho tất cả mọi người.

Chúng ta mỗi ngày đều đang bước chân về phía trước, mình học, mình làm cốt cũng chỉ để xây dựng một tương lai tốt đẹp. Nhưng chúng ta được học những gì trong nhà trường? Học chuyện quá khứ, tìm hiểu lịch sử, năm đó, thời đó, ông nọ, bà kia đã làm những gì. Chúng ta học thật kĩ và buộc mình phải nhớ, phải thuộc lầu lầu. Ngay cả với những phát minh khoa học, mặc dù chúng ta cũng phải học nhưng cũng chỉ học những phát minh cũ trong quá khứ mà thôi.

Thế giới hiện nay đã xuất hiện một môn là “tương lai học”. Dù chưa hẳn áp dụng vào nhà trường nhưng một số nhà chuyên môn đã tự nghiên cmik8jứu và viết thành sách. Mọi người gọi đó là “những nhà tương lai học”. Theo ý chúng tôi, môn tương lai học phải được đưa vào nhà trường ngay từ tiểu học, từ cấp một.
Vì sao vậy? Vì ngay khi ra trường, chúng ta tốt nghiệp rồi đi làm là đã phải đối diện với tương lai chứ không còn là quá khứ nữa. Nhưng chúng ta chỉ được học những chuyện của quá khứ, tìm hiểu về quá khứ, đối diện với quá khứ và nắm bắt những điều đã đi qua. Cho nên, khi bước ra trường chúng ta buộc phải lật ngược tầm nhìn để hướng về tương lai mà ứng phó mọi điều. Ví dụ như khi chúng ta bước vào một xí nghiệp, một công ty nào đó để làm việc, thì người chủ, người giám đốc luôn đòi hỏi chúng ta cái khả năng tiên đoán tương lai để sắp xếp công việc, vạch ra kế hoạch đối phó, ứng biến mọi điều trong tương lai của công ty hay xí nghiệp đó. Nếu chúng ta dự đoán, chuẩn bị được hết mọi vấn đề thì mọi thứ xảy ra mình vẫn thích ứng kịp.

Ban đầu, chúng ta tiên liệu trong thời gian ngắn, càng về sau, chúng ta càng phải suy nghĩ xa hơn. Điều suy nghĩ có thể gần gũi với cuộc sống cá nhân, bao quát gia đình hoặc rộng hơn nữa là vấn đề xã hội, an ninh, chính trị quốc gia và cả trên thế giới. Mình có thể đoán được 10 năm sau thế giới sẽ đi về đâu và hướng đến điều gì. Hoặc 20 năm sau, con người sẽ tiến bộ thế nào, và những phát minh gì sẽ được phát hiện ra. Nếu ai đoán được những điều này ắt hẳn trí tuệ phải rất lớn. Họ có thể dựa vào những khám phá hiện tại để tiên liệu được những bước đột phá, thành tựu ở tương lai.

Quý Phật tử đã có nghe về một phát minh chống tiếng ồn chưa? Bộ máy chống ồn gồm một bộ phận tiếp nhận tiếng ồn từ bên ngoài, nó phân tích, nhận định loại sóng rồi đưa vào bộ xử lí, bộ xử lí mới phát lại sóng âm nghịch pha với làn sóng âm thanh đi vô. Vì hai làn sóng nghịch pha nên triệt tiêu lẫn nhau và tiếng ồn biến mất. Như vậy, vì tìm được bản chất của âm thanh nên chúng ta biết cách để loại trừ âm thanh.

Hiện nay, thế giới đang lo sợ về nạn cháy rừng vì rừng là tài sản vô giá của toàn nhân loại. Có thể 10 hay 20 năm sau, con người tìm được bản chất của lửa thì sẽ tìm được phương pháp dập lửa một cách hiệu quả, nhẹ nhàng hơn.

Yếu tố thứ ba của sự khôn ngoan là khả năng đánh giá con người để liên hệ, hợp tác trong công việc. Nếu có thể đưa ra những nhận định chính xác thì rủi ro sẽ được giảm thiểu, hiệu quả công việc sẽ được tốt hơn. Khả năng này đóng vai trò ảnh hưởng rất lớn trong giao tiếp, chọn lọc bạn bè hoặc tìm người cộng sự. Cái khó là khả năng đánh giá người đó tốt, xấu thế nào để tin tưởng ra sao. Việc tìm được người phù hợp để giao phó trọng trách công việc là thử thách rất lớn với tất cả những ai làm lãnh đạo. Khi nhìn một người mà ta biết có mang nhãn hiệu “họ Hứa tên Lèo” thì không đời nào ta đặt cuộc đời mình vào lời hứa đó. Với hạng người này, ta phải trang bị phương pháp phù hợp để giữ mức độ tiếp cận an toàn.

Hoặc đối với người tuy rất nhiệt tình nhưng lại hiểm độc, ích kỉ thì mình tìm cách khai thác thế mạnh nhưng luôn đề phòng sự hiểm độc, ích kỉ ở họ. Việc đánh giá một người thật sự rất có lợi và lợi ích này hầu như phủ trùm hết mọi mặt, ngay cả việc kết hôn, tính chuyện trăm năm cũng rất cần thiết.

Nên chúng ta thấy, 3 yếu tố của sự khôn ngoan: phân tích được chuyện quá khứ để lấy kinh nghiệm, đoán được khái quát chuyện tương lai, đánh giá được con người là 3 yếu tố chúng ta cần phải rèn luyện trước khi bước vào đời đầy gian mưu, ác độc.00p

Tác giả:
Janna