Một người muốn đạt mục đích cần phải hội đủ rất nhiều điều kiện để

dẫn tới thành công. Mục đích khác nhau thì cần hội tụ những điều kiện khác nhau. Nhưng điều quan trọng nhất vẫn là khả năng và mình có khả năng chỉ khi nào có phước. Vì nếu không có phước ta chẳng thể nào đạt được thành công.

Janna QuotesTác giả: Janna Quotes3 thg 11, 2026

Khung cảnh thanh bình tượng trưng cho lòng vị tha, thiền định, trí tuệ, từ bi và dũng khí trong cuộc sống.

Những ai mơ ước làm lợi cho đời, cho người trọn vẹn không lẫn một chút vinh quang vị kỷ nào, thì sẽ chẳng bao giờ bị khổ đau cả khi không đạt được điều mình mơ ước. Chúng tôi khẳng định rõ điều này. Nếu quý Phật tử cũng từng mơ ước sau này có đủ khả năng, quyền hành để ổn định nơi ăn, chốn ở cho người nghèo vô gia cư, lang thang, bụi đời mà không một chút vì lợi ích cá nhân thì mình hãy cứ mơ ước. Chỉ cần những ước mơ, lý tưởng ấy không xen lẫn ngấm ngầm những ham muốn vị kỷ cá nhân thì ta chắc chắn sẽ không bao giờ đau khổ. Vì vậy, bài hôm nay chúng ta nói với nhau là "hãy khôn ngoan như rắn và hiền lành như chim bồ câu" là điều tâm niệm quan trọng giúp chúng ta nhìn nhận, sàn lọc lại thân tâm khỏi những điều ích kỷ.

Một câu chuyện trong “Góp nhặt cát đá” đã kể về Thiền Sư Nhất Sam, một nhà sư và cũng là một họa sĩ. Chắc do sức định của Thiền nên nhờ vậy mà ông vẽ rất đẹp, tuy nhiên ông luôn luôn bắt trả công trước và thét giá khá cao. Nhiều người vì thế mà trở nên ghét ông vì cho rằng ông là nhà sư mà còn rất tham tiền. Một hôm, có một cô gái đến nhờ ông vẽ tranh trước mặt chủ nhân của mình và sẵn sàng trả công bất cứ thứ gì ông đòi hỏi. Sau khi bức tranh hoàn tất, ông đưa ra một cái giá cao nhất trong đời ông. Cô gái bực tức cho rằng ông thật bần tiện, dù có tài năng nhưng ông không xứng đáng. Thế nên, cô quay lưng lại, cởi áo ra và nói ông vẽ cái váy sau lưng của cô, tức là cô muốn miệt thị ông, cô muốn mắng ông nhưng mắng bằng tiền, ngụ ý ông chỉ đáng vẽ những thứ đó mà thôi vì tâm hồn của ông quá bần tiện. Sự việc đến mức như thế mà ông vẫn tỉnh bơ và vẽ cái váy rất đẹp. Đến khi vẽ xong cô mới trả tiền cho cả hai bức vẽ.

Sau một thời gian ông vứt cọ ẩn tu, người đời mới biết ông cần tiền vì ba mục đích sau: Mục đích thứ nhất là Thầy ông mất đã lâu nhưng ông không có tiền để xây ngôi Tháp đẹp - đó là lòng hiếu của ông đối với Thầy, nên ông vẽ và lấy tiền hơi mắc; lý do thứ hai là ở gần chùa của ông có con đường làng gồ ghề, người qua lại khó khăn thường hay bị té nên ông muốn có tiền để xây đắp lại tốt hơn; điều thứ ba là nơi địa phương ông ở cứ lâu lâu lại có trận lụt xảy ra, ông muốn có tiền để xây một cái kho dự trữ lương thực, dành cứu đói người dân khi nạn lũ hoành hành. Khi đã làm được ba điều đó rồi thì ông vứt cọ và vào núi ẩn tu, không bao giờ vẽ nữa. Đến lúc đó, người ta mới thấy được trọn tâm hồn đầy bao dung và rộng lượng của ông.

Cho nên, điều căn bản cần có là chúng ta phải sàn lọc hết tâm mình để thoát khỏi mọi thứ. Đôi khi, mình làm việc mà người ngoài nhìn vào có thể đánh giá mình ích kỷ, nhưng đó chỉ là những đánh giá tạm thời không cần thiết quan tâm. Điều cốt yếu là tận sâu trong tâm mình chỉ luôn luôn sống vì người khác.
Đức Phật của chúng ta đã luôn ca ngợi Thiền Định như một sự tổng hợp hài hòa giữa khôn ngoan và đạo đức. Một người có tâm hồn được an định sẽ xuất hiện cả hai yếu tố trên.

Nãy giờ chúng ta nói mình dung hòa giữa sự khôn ngoan và đạo đức vì theo lý luận phải như thế, nghĩa là chúng ta cần khôn ngoan như rắn nhưng hiền lành như chim bồ câu. Bây giờ chúng ta nói đến một yếu tố sẽ giúp chúng ta dung hòa được cả hai điều, đó chính là Thiền Định. Vì khi tâm an định, yên tĩnh thì chúng ta rất sáng suốt. Sự sáng suốt ấy giúp chúng ta có thể đánh giá đúng được bản chất của người đối diện, đúng trên phương diện khái quát tổng thể người đó ra sao, như thế nào. Thêm nữa, khi tâm an định thì tự nhiên chúng ta cũng rất thông minh, quay nhìn quá khứ mọi uẩn khúc mình đều thấy được hết. Trước kia, nếu ai đã từng lừa lọc hay dối gạt mình thì mình cũng chỉ biết là họ đã lừa lọc hay dối gạt mình mà thôi, nay nhờ sức định mình sẽ phát hiện thêm nhiều điều khác nữa. Hoặc là, với một sự việc trước đây mình không nhìn thấu rõ vấn đề, nay quay nhìn lại mình sẽ phân tích được nhiều điều sâu sắc hơn. Cũng vậy, người mà tâm có sức định sẽ có khả năng phán đoán tương lai cặn kẽ hơn nhiều so với người tâm không an định.

Bên cạnh đó, người được sức định ngoài sự khôn ngoan họ còn rất hiền lành. Vì rất hiền lành nên sự ích kỷ cũng vơi nhẹ đi, vì thế mà họ luôn hòa nhã, tế nhị, khéo léo và nhẫn nhịn. Như vậy, Thiền Định tự nó đã là một sự tổng hòa rất tốt đẹp giữa sự khôn ngoan và tính đạo đức. Điều này chúng tôi luôn luôn mong quý Phật tử cố gắng thực hiện trong suốt cuộc đời mình. Thời đại này là thời đại của thông tin nên các dữ liệu cần cập nhật rất nhiều khiến đầu óc chúng ta dễ bị căng thẳng. Một khi thần kinh yếu mình khó lòng tiếp nhận hết thông tin, mà muốn thần kinh mạnh duy nhất chỉ bằng con đường Thiền Định.

Điều cuối cùng chúng tôi muốn nói đến là người khôn ngoan, đạo đức luôn nhận thấy mọi chuyện trên đời không gì là cố định. Cái đúng, cái sai, cái tốt, cái xấu đều chỉ tương đối nên cái mọi người đánh giá là đúng đôi khi nó lại là sai; những cái họ nghĩ là sai thì coi chừng đôi khi nó lại là đúng. Và cũng như thế, cái xấu, cái đẹp, cái hay, cái dở đều không cố định thường còn theo đánh giá của mình. Vì vậy, người có sự an định trầm tĩnh luôn nhìn cái đúng, cái sai, cái tốt, cái xấu rõ ràng nhưng không cố chấp.

Có câu chuyện như thế này: Một ông tên là Tây Môn Báo làm quan tại huyện Tân Hiệp - nơi mà hàng năm người dân ở đây có tục lệ tìm những cô gái đẹp thả bè trôi sông, gọi là để cưới vợ cho hà bá. Ông rất ngạc nhiên với tục lệ này nên dặn các bô lão hễ khi nào có lễ thì báo cho ông tới xem. Hôm lễ diễn ra, ông dẫn lính tới xem thử mặt cô dâu thì ông nói rằng cô này xấu quá sợ hà bá không bằng lòng. Thế là, ông nhờ bà đồng xuống báo cho hà bá ráng chờ ít bữa để ông tìm cho người vợ khác xinh đẹp hơn. Rồi ông sai lính nắm bà đồng quăng xuống sông với cái tâm rất thành khẩn và kính cẩn. Nhưng không hiểu sao lâu quá mà không thấy bà đồng trồi lên nên ông nhờ thêm mấy ông bô lão chủ trương làm lễ xuống hỏi thử xem, và ông lại quăng tiếp hai người xuống nữa. Ông ngồi chắp hai tay kính cẩn chờ đợi mà vẫn không thấy động tĩnh gì. Ông định túm thêm mấy người nữa quăng xuống sông thì họ lạy lục, van xin ông tha mạng. Từ đó, nhờ ông mà huyện này chấm dứt tục lệ dị đoan hoàn toàn mê tín và ác độc này.

Đó là thái độ của 3 con người khi cai trị dân thì dân không làm bậy. Tử Sản vì quá khôn ngoan nên dân làm bậy là ông biết liền. Tử Tiện thì dùng đạo đức chinh phục lòng dân, dân được cảm hóa nên thương ông mà không làm điều bậy. Như vậy, Tử Sản vì khôn ngoan nên đã thành công. Tử Tiện thì rất đạo đức nên đã chinh phục được lòng người.

Còn Tây Môn Báo thì tuy khôn ngoan nhưng hơi tàn bạo, dù khía cạnh đạo đức không được đề cao nhưng vẫn đạt được mục đích là trị dân không hành điều quấy.

Nhìn ba người này chúng ta thử ghép với 3 yếu tố trong đạo là Bi – Trí – Dũng; yếu tố Bi ghép với Tử Tiện – yếu tố Trí ghép với Tử Sản và yếu tố Dũng đi cùng Tây Môn Báo là hoàn toàn tương hợp. Giữa ba yếu tố Bi – Trí – Dũng thì chúng ta nên chọn một yếu tố nào? Chúng ta chọn đạo đức, sự khôn ngoan hay sự tàn bạo, cứng rắn? Thật sự, con người luôn cần phải hội đủ cả ba yếu tố trên với tính chất: tùy lúc, tùy trường hợp, tùy hoàn cảnh, tùy không gian, tùy thời gian để sử dụng thiên về yếu tố nào nhiều hơn cho phù hợp.
Trở lại với vấn đề ước mơ, lý tưởng, hoài bão... có người hỏi chúng tôi: “Thưa Thầy, chúng con nên sống như mọi người là có ước mơ lớn và hoài bão lớn, nhưng phải làm sao để thực hiện được những ước mơ và hoài bão đó?”

Chúng ta phải làm sao để được thành công và đạt được hoài bão thì không thể nói trong vài câu được. Điều này còn tùy thuộc mình mơ ước và hoài bão điều gì. Một người muốn đạt mục đích cần phải hội đủ rất nhiều điều kiện để dẫn tới thành công. Mục đích khác nhau thì cần hội tụ những điều kiện khác nhau. Nhưng điều quan trọng nhất vẫn là khả năng và mình có khả năng chỉ khi nào có phước. Vì nếu không có phước ta chẳng thể nào đạt được thành công. Đây là điều mà chúng tôi có thể khẳng định.

Tác giả:
Janna