Janna · 24 thg 8, 2026
PHẦN II
GIAI ĐOẠN TU TẬP VẤT VẢ
Hầu hết các nơi dạy thiền đều không dạy kỹ phần Chánh tinh tấn, mà cứ nói về những giai đoạn cao hơn, đó là Chánh niệm, là Kiến tính, là Bốn mức thiền, nên đã gây cho người học ảo tưởng cao siêu rồi bị tổn phước. Chánh tinh tấn là đã có quá nhiều vấn đề phức tạp. Nếu chưa nắm vững Chánh tinh tấn thì thường là tu sai và dạy sai.
Muốn cho Phật Pháp tồn tại lâu dài thì người đệ tử Phật phải củng cố sự tu tập thiền định từ Chánh tinh tấn cho kỹ lưỡng. Các thiền viện phải có những lý thuyết, lý luận, kỹ thuật về Chánh tinh tấn cho chu đáo. Nhờ có căn bản Chánh tinh tấn này mà hành giả đi tới vững chắc, đi tới đâu biết tới đó, chứ không mơ hồ về trình độ của mình.
Còn không hiểu rõ Chánh tinh tấn, tu tập mờ mịt, tiến lùi không rõ, tổn phước nặng nề, rồi bỏ tu hết. Nhiều người bị như vậy thì Phật Pháp sẽ tàn hoại rất nhanh. Phật Pháp còn tồn tại vì còn có người nỗ lực tu tập thiền định hướng về Vô ngã. Nếu đệ tử Phật không cố gắng tu tập thiền định nữa thì Phật Pháp thực sự rỗng không.
Giai đoạn tu vất vả mà chưa có kết quả gì, hoặc có chút kết quả rồi mất, thật sự thử thách lòng kiên nhẫn của con người. Vừa ngồi thiền vừa tập khí công, vừa tạo phước, vừa tu dưỡng đạo đức. Ba nền tảng quý báu của Thiền cứ phải được vun đắp mãi, cho đến khi đủ rồi thì tâm linh mở ra trong công phu thiền định.
Nơi Chánh tinh tấn, hành giả phải cảm giác toàn thân, biết rõ toàn thân. Cái này cũng không đơn giản. Làm sao giữ cái cảm giác vừa vặn nơi da thịt, không cho chạy ra khỏi da thịt, đã là khéo léo. Mắt nhìn là chạy ra khỏi, tai nghe là chạy ra khỏi, ý khởi là chạy ra khỏi. Đây là điều rất khó.
An trú vừa vặn nơi da thịt, và biết quá rõ da thịt này vô thường. Rất nhiều người tập an trú toàn thân chưa kỹ, sau này sắp có được Sức tỉnh giác thì bị chập chờn tới lui không ổn định. Phải tập an trú toàn thân cho kỹ, cảm giác vừa vặn nơi da thịt, không cho lọt ra ngoài, sẽ giữ được tỉnh giác về sau.
Phần hơi thở cũng rất khó cảm nhận rõ ràng. Nhưng may mắn ta có Âm dương khí công giúp gợi ý cho ta nắm hơi thở nhanh hơn. Ta hít vào một chút, rồi thở ra chậm chậm dài gấp 3 lần. Hít vào hay thở ra đều bằng mũi, khác với tập Âm dương khí công thở ra bằng miệng. Tuyệt đối đừng cố gắng hít vào nhiều, sẽ làm nghẹn ngang ngực.
Hít vào ít thôi, vậy mà tâm được yên.
Khi tâm có những khoảng yên, ta có được các khoảng trống không chẳng suy nghĩ gì. Nhưng chẳng có gì đặc biệt. Phải cứ giữ cái biết toàn thân, biết hơi thở, không xao lãng, thì Sức tỉnh giác mới bắt đầu xuất hiện. Nhiều người lầm, vừa thấy tâm trống không vội bỏ mất kỹ thuật an trú toàn thân, bỏ mất hơi thở. Chẳng bao lâu loạn động trở lại.
Tâm hiện trạng thái gì cũng mặc, cứ giữ cái phép an trú toàn thân và biết hơi thở. Đến khi Sức tỉnh giác hiện ra vằng vặc thì cũng không được bỏ cái phép an trú toàn thân và hơi thở.
Rồi Sức tỉnh giác lấn dần vọng tưởng, chiếm dần hết nội tâm, bao nhiêu điều lạ lùng mới mẻ chưa từng có, cũng kệ, cứ giữ phép an trú toàn thân và nắm hơi thở cho kỹ.
Đến khi ta bất ngờ có trạng thái mới, tỉnh hơn, yên hơn, và tâm không còn màng chuyện gì nữa, thì đó là lúc phá được Triền cái Tham. Bước đầu của Chánh niệm là đây.
Tác giả:
Janna
Bài viết liên quan:
Hướng Dẫn Ngồi Thiền: Phương Pháp Và Cách Thực Hành
Ba Giai Đoạn Thiền Định: Chánh Tinh Tấn, Chánh Niệm và Chánh Định
Tĩnh Tâm – Thiền Định, Đạo Đức Và An Lạc
Sự Xuất Hiện Của Trạng Thái Tỉnh Thức | Thiền Định
Thiền Định Là Gì? Con Đường Đến Bình An, Giác Ngộ Và Giải Thoát
Người Lý Tưởng – Thước Đo Thực Sự Của Đạo Đức
Oan Ức – Cách Đối Diện Với Hiểu Lầm Và Bất Công Trong Cuộc Sống