XUẤT HIỆN SỨC TỈNH GIÁC
Tâm ta có nhiều thứ. Ý nghĩ, ý niệm, suy nghĩ, vọng tưởng, là tính chất chính của tâm. Nói đến Tâm là nói đến cái Suy nghĩ. Tình cảm thương ghét cũng là một thành phần của Tâm. Rồi cảm giác, trí nhớ, cũng là những thành phần của Tâm.
Mục đích của thiền định trước hết là làm cho cái suy nghĩ, cái vọng tưởng lắng xuống. Nhiếp tâm có nghĩa là làm cho hết cái ý niệm suy nghĩ đi.
Khi ta dụng công theo Kỹ thuật của Phật dạy, Biết toàn thân, Biết thân vô thường, Biết hơi thở, thì ta tạo ra một thành phần MỚI của Tâm, đó là trạng thái Tỉnh giác. Cái trạng thái Tỉnh giác này rất mới lạ, làm ta thấy tâm sáng ra, rỗng rang, và Bớt lệ thuộc cuốn theo ý nghĩ.
Khi chưa có cái Tỉnh giác này, ta chỉ có Ý nghĩ trong tâm, nên các ý nghĩ nối tiếp cuốn sự chú ý của ta theo đó hết. Bây giờ tu tập thiền định, Biết toàn thân, Biết thân vô thường, Biết hơi thở, thì tâm ta dần xuất hiện thêm cái tỉnh giác kỳ diệu. Cái tỉnh giác này giúp ta bớt bị cuốn theo ý nghĩ, giúp ta nhìn ý nghĩ là đối tượng bên ngoài, khiến cho các ý nghĩ bị yếu sức và tắt đi. Nhưng dĩ nhiên ý nghĩ khác sẽ khởi tiếp chứ chưa yên.
Nếu sức tỉnh giác mạnh, thì ý nghĩ bị lấn át, bị hòa giải, bị phát hiện sớm, bị trừ bỏ rất nhanh. Tâm ta sẽ khá Định và Tĩnh. Gọi chung là Định tĩnh. Nếu sức tỉnh giác chưa mạnh lắm thì ý nghĩ vẫn cạnh tranh để xuất hiện móng khởi mãi.
Vai trò tính năng của Sức tỉnh giác là vô cùng quý giá. Quý đến nỗi nhiều vị đã đặt tên cho nó là Phật tính.
Tuy nhiên cái Sức tỉnh giác này cần nhiều điều kiện để xuất hiện trong tâm ta. Điều kiện xa là Phước, Đạo đức, Nội lực. Điều kiện gần là kỹ thuật dụng công Biết toàn thân, Biết thân vô thường, Biết hơi thở.
Ai có Phước nhiều sẽ có sức tỉnh giác mạnh. Ai có đạo đức thánh thiện sẽ có sức tỉnh giác mạnh. Ai có nội lực sẽ có sức tỉnh giác mạnh.
Và cuối cùng là ai dụng công đúng như Phật dạy thì sức tỉnh giác hiện ra.
Có tỉnh giác rồi thì ta bắt đầu bớt bị ý nghĩ dẫn đi, bắt đầu thấy được vọng tưởng như là một đối tượng ngoài mình để buông bỏ. Lúc đó, hành giả chỉ cần nhìn thấy vọng tưởng là vọng tưởng mất. Nhiều được trình độ này nên cho rằng chỉ cần Biết vọng tưởng thì vọng tưởng mất. Nhưng tiếc là nếu không có sức tỉnh giác thì ta không Biết được vọng tưởng. Mà muốn có sức tỉnh giác thì phải có các điều kiện Xa và điều kiện Gần kia.
Ngồi đó mà chỉ lo Biết, thì lực sẽ chạy lên đầu rồi lâu ngày sẽ mất chân âm sinh ra nhiều bệnh khác. Phải Cảm giác toàn thân, phải Quán thân vô thường, phải Theo dõi hơi thở, thì sức tỉnh giác mới hy vọng xuất hiện. Nhiều hiện tượng lạ xuất hiện trong giai đoạn Chánh tinh tấn này, nên hành giả rất cần một vị minh sư dẫn dắt. Có khi thấy như mình đã vào định sâu, có khi ảo giác xuất hiện, có khi năng lực siêu nhiên xuất hiện, có khi bị trở ngại như phát điên, có khi bế tắc không tu được... Giai đoạn Chánh tinh tấn này thật là vất vả.
Nếu không có minh sư dẫn dắt, ta sẽ phát sinh vô số hiểu lầm. Hoặc ta nghĩ mình chứng đạo rồi, hoặc ta nghĩ mình đã thất bại, rồi quyết định sai lầm đáng tiếc. Khi học thiền, hành giả cần phải hiểu rất tường tận giai đoạn Chánh tinh tấn để có căn bản vững chắc. Đa phần người dạy thiền đều không chú trọng giai đoạn Chánh tinh tấn này nên thiền sinh bị trở ngại rất nhiều. Có vị thầy chỉ nói về Chánh niệm mà không nói gì về Chánh tinh tấn. Có vị thầy chỉ nói về Chánh định từ Sơ thiền đến Tứ thiền mà không hề chỉ dạy từ căn bản Chánh tinh tấn hay Chánh niệm. Sự nhảy cóc như thế làm thiền sinh hiểu lầm, tưởng mình cao siêu, rồi tổn phước thoái đọa cả.
Hầu hết thời nay con người loay hoay chưa đi hết Chánh tinh tấn mà cứ tưởng mình chứng Chánh niệm rồi, tưởng mình Kiến tánh ngộ đạo rồi, tưởng mình vào Sơ thiền Nhị thiền của Chánh định rồi. Sự hiểu lầm như thế làm tổn phước của đệ tử Phật, và góp phần làm Đạo Phật suy yếu.
Vậy làm sao biết mình còn loay hoay ở Chánh tinh tấn khi mà tâm mình đã xuất hiện nhiều trạng thái vi diệu? Đó là, nếu còn ở Chánh tinh tấn, công phu của ta chưa ổn định, khi tiến khi lui, và có thể mất trắng như kẻ phàm phu tầm thường. Còn khi đã vào Chánh niệm, công phu của ta khá ổn định, khó lui sụt ở kiếp này. Xin nhắc lại, khó lui sụt ở kiếp này. Nếu vì tạo nghiệp gì mà phải lui sụt thì sẽ lui sụt ở kiếp sau.
Janna
Tham khảo thêm: https://jannaquotes.com/vi/meditation/thien-dinh-la-gihttps://jannaquotes.com/vi/meditation/huong-dan-ngoi-thien