Sẽ có người đặt vấn đề, nếu lúc nào cũng cứ bận tâm về điều tội hay

phước, thiện hay ác, thì mệt quá, căng thẳng quá. Sự thật là chúng ta phải bận tâm về điều thiện hay ác này hai – ba chục năm, rồi sau đó lòng mình mới thanh thản được. Còn nếu ta không chịu bận tâm về điều này, mà chỉ muốn sống theo ý thích của mình cho khỏe, thì đúng là lúc đó khỏe thật, nhưng về sau ta sẽ rất đau khổ. Lớn tuổi một chút, chừng hai – ba mươi năm sau, sẽ có những bất hạnh ập tới cuộc đời ta: có khi bị tai nạn, bệnh tật nằm một chỗ hay tuổi già sống trong cô độc... Không những thế, khi bỏ kiếp này qua những kiếp sau thì đau khổ chờ đón mình còn nhiều hơn nữa. Đó là do ta không tạo được phước, mà tội thì cứ chồng chất lên.

Janna QuotesTác giả: Janna Quotes20 thg 10, 2026

Một người trầm tư suy ngẫm về sự khác biệt giữa thiện và ác, tượng trưng cho trí tuệ, đạo đức và sự phát triển tâm linh.

ĐÁNH GIÁ CON NGƯỜI DỰA TRÊN TRÍ TUỆ PHÂN BIỆT THIỆN ÁC

Nhiều khi chúng ta có nghe nói điều này thiện, điều kia ác hoặc tránh điều ác, làm điều thiện, tránh điều tội, làm điều phước. Ta chỉ nghe một cách tổng quát, chứ cũng chưa thực sự hiểu sâu sắc điều gì là thiện, điều gì là ác. Vì thế, chúng ta cùng bàn với nhau đề tài “Trí tuệ phân biệt Thiện Ác”, để có cơ hội suy tư, trăn trở thêm về ý nghĩa của thiện ác ở mức độ sâu hơn. Như vậy, cũng có nghĩa là chúng ta đang đi từ vị trí con người lên dần vị trí làm Thánh. Bởi vì, Thánh là những vị biết nhân quả rất sâu sắc. Đề tài chỉ là một sự gợi ý chứ không nói hết được mọi điều. Phải trải qua thời gian dài tu tập nhiều năm, nhiều tháng, dần dần mỗi người chúng ta mới có thể nhìn thấy điều thiện và điều ác kỹ lưỡng hơn, sâu sắc hơn, chứ không phải cạn cợt như từ trước tới nay mình vẫn hiểu.

Rồi đến khi hiểu thiện ác kỹ hơn, chúng ta sẽ đánh giá sự tu tập của một người mà không dựa vào tuổi đạo, cũng không dựa vào tướng mạo đẹp đẽ bên ngoài nữa, ta chỉ dựa vào khả năng nhận định về điều thiện và điều ác của họ mà thôi. Như ta gặp một người bình thường không có gì đặc biệt, nhưng khi nói chuyện ta thấy họ phát hiện được những lỗi rất sâu; những chuyện mà ta không thấy đó là lỗi nhưng họ lại thấy được, làm ta giật mình, thì ta hiểu ngay người này có trí tuệ.

Ví dụ, trong buổi tiệc có vài người đang nói chuyện với nhau, ta nghe người A phê bình một người vắng mặt. Nghe vậy ta thấy cũng bình thường và cũng không biết đúng hay sai, nhưng lại hơi tin và nghĩ người vắng mặt kia chắc hẳn là người xấu thật. Tức là, người A thì phê bình, còn người B, C thì chỉ nghe mà không quan tâm. Nhưng chợt có người D nhẹ nhàng lên tiếng: “Điều mà mình nghĩ người khác là lỗi, có khi vì mình chưa hiểu hết người ta đâu”. Câu nói này khiến ta phải nhìn lại vấn đề. Nhiều khi chúng ta chỉ nhận định theo ý riêng của mình, nghe người ta nói mà không nghe lời tự biện hộ của người bị phê bình. Vì vậy, việc kết tội người khác chưa hẳn là đúng. Người D đã có cái nhìn sâu sắc về việc đúng sai, thiện ác thì ta hiểu là người này có trí tuệ và có đạo đức.

Khi đánh giá thiện tâm của một người, chúng ta nên căn cứ vào trí tuệ nhận định thiện ác của người đó ở mức độ nào, để biết người đó tu khá hay chưa. Còn nếu sống trên đời mà chúng ta gặp những người ít quan tâm về vấn đề thiện ác, thì phải hiểu họ không có đạo đức, chưa xứng đáng là một con người, và một kiếp nào đó, có thể họ sẽ bị đọa làm thú. Mấu chốt chính là ở chỗ này – chỗ người ta có quan tâm đến khía cạnh thiện ác hay không, và quan tâm nhiều hay ít. Đây là một mốc rất quan trọng, nó quyết định chúng ta làm Thánh, làm Người hay làm Thú.

Có nhiều người sống với những quan niệm rất cạn. Không mấy khi họ bận tâm đến thiện ác, chỉ sống sao cho vui, thích thì làm, hễ có tiền thì cứ sử dụng thoải mái. Họ không bận tâm xem mỗi ngày mình tích lũy thêm được bao nhiêu phước, hay là cứ để cái tội lớn dần lên từng ngày mà không hay. Nếu ta có duyên thì cố gắng giáo hóa cho họ, còn nếu không có duyên thì cũng nên cẩn thận đừng để bị ảnh hưởng. Người không bận tâm tới thiện ác ắt hẳn là người kém đạo đức, mà nhân đọa lạc là điều rất rõ ràng.

Sẽ có người đặt vấn đề, nếu lúc nào cũng cứ bận tâm về điều tội hay phước, thiện hay ác, thì mệt quá, căng thẳng quá. Sự thật là chúng ta phải bận tâm về điều thiện hay ác này hai – ba chục năm, rồi sau đó lòng mình mới thanh thản được. Còn nếu ta không chịu bận tâm về điều này, mà chỉ muốn sống theo ý thích của mình cho khỏe, thì đúng là lúc đó khỏe thật, nhưng về sau ta sẽ rất đau khổ. Lớn tuổi một chút, chừng hai – ba mươi năm sau, sẽ có những bất hạnh ập tới cuộc đời ta: có khi bị tai nạn, bệnh tật nằm một chỗ hay tuổi già sống trong cô độc... Không những thế, khi bỏ kiếp này qua những kiếp sau thì đau khổ chờ đón mình còn nhiều hơn nữa. Đó là do ta không tạo được phước, mà tội thì cứ chồng chất lên.

Sống trên đời, hễ không tạo được phước thì tội cứ từ từ lấp đầy. Nên vì vậy, khi bước vào cuộc đời tu hành, tùy theo trí tuệ của mình, chúng ta phải bận tâm suy tư về vấn đề thiện ác trong một thời gian rất dài. Có người chỉ cần bận tâm năm năm là sau đó họ được thanh thản. Từ đó, cuộc sống của họ thuần thiện, bình an, làm bất cứ điều gì dù trong từng cử chỉ nhỏ như nhúc nhích ngón tay, ngón chân, cũng đều nằm trong điều thiện, và tâm họ tràn ngập hạnh phúc. Còn người trí tuệ ít hơn thì họ phải phân biệt, suy tư về thiện ác mười năm, có người thì phải hai - ba mươi năm, có khi phải vài kiếp thì tâm mới thuần thiện được.

Đây là sự vất vả của giai đoạn đầu nhưng sẽ được lợi ích muôn đời sau. Người luôn bận tâm về vấn đề thiện - ác như vậy mà đi qua được hai, ba mươi năm thì họ luôn hạnh phúc, bình an, thanh thản, vì tâm họ thuần thiện và không gì có thể làm họ lung lay được. Nếu ta sống hời hợt, làm điều đúng hay điều sai cũng không bận tâm, làm người khác vui hay buồn cũng không bận tâm, thì bây giờ ta có thể sống thoải mái, dễ chịu, nhưng về sau, đau khổ tìm tới, nỗi buồn sẽ xâm chiếm tâm hồn khiến ta không thoát ra được, mà càng giãy giụa, vùng vẫy thì ta càng mắc kẹt trong vũng bùn đau khổ.

Tác giả:
Janna