Thế nên, trong mức thang đạo đức của loài người,

từ ban đầu là sự chia sẻ thức ăn với người bên cạnh mình, cho tới ngày ta hiểu được nỗi khó khăn của những nhà lãnh đạo quốc gia khi sử dụng ngân sách nhà nước, để rồi mình thích đóng thuế, đó là bước tiến rất xa.

Janna QuotesTác giả: Janna Quotes15 thg 10, 2026

Bậc thang đạo đức tượng trưng cho sự phát triển của trách nhiệm công dân và ý thức xã hội song hành cùng khoa học và công nghệ.

NHỮNG MỨC THANG ĐẠO ĐỨC ĐI SONG SONG VỚI KHOA HỌC CÔNG NGHỆ

Biểu hiện đầu tiên của đạo đức con người là sự sẻ chia. Cha mẹ nấu nồi cơm chín rồi xới cơm cho con ăn; người mẹ chia bầu sữa của mình cho con bú; người cha săn được con thú, đem về cắt ra dành cho con mình ăn. Đó là bản năng của gia đình. Nếu nhích thêm một chút nữa, khi thấy người hàng xóm không có gạo thổi cơm, mình dặn con đem qua cho người ta ít gạo... Nghĩa là chưa có yêu thương gì nhiều, chỉ thấy người ta thiếu, mình có thể sẻ chia, và sẻ chia còn rất ít. Cũng vậy, nhìn một đứa bé đang ăn bánh, chợt có đứa bạn chạy lại gần tỏ ý muốn ăn, mà nó bẻ ra chia cho bạn cùng ăn thì ta hiểu nó có đạo đức rất cơ bản.

Nhưng cao hơn sự sẻ chia là người ta ý thức được trách nhiệm với gia đình, với cuộc đời, với xã hội, và hoàn thành được trách nhiệm của mình. Tuy nhiên, tinh thần trách nhiệm đó có tới 7 mức độ khác nhau. Mà tinh thần trách nhiệm tới phạm vi nào, phủ sóng tới cộng đồng nào thì đó chính là thước đo để đánh giá đạo đức con người có theo kịp được với sự tiến bộ của khoa học công nghệ hay không.
Ví dụ, giữa việc đóng thuế và trốn thuế chúng ta thích cái nào? Sự thật thì đa phần người ta thích trốn thuế, tức là không thích làm bổn phận của công dân.

Khi đi trên đường, ai cũng thích con đường phải bằng phẳng, rộng rãi, đẹp đẽ, đèn đường đầy đủ, lúc nào cũng được dọn dẹp sạch sẽ bởi người lao công. Cầu phà, trường học, bệnh viện, khu vui chơi giải trí... được xây dựng hoành tráng, an toàn. Nghĩa là mọi dịch vụ phải hoàn hảo với tiêu chuẩn là "đất nước 5 sao" để cho người ta sống và tận hưởng cuộc sống. Tuy nhiên, người ta chỉ muốn trả tiền, hoặc đóng góp với mức độ "dịch vụ 1 sao" thì có công bằng không? Không công bằng.

Ví dụ, khi vào khách sạn 1 sao, phòng ốc sơ sài, nhưng phù hợp túi tiền của mình, nên mình chọn khách sạn 1 sao. Và mọi chuyện rất đơn giản. Ngược lại, nếu ta chọn khách sạn 5 sao thì hoàn toàn khác. Mọi thứ đều đẹp lộng lẫy, nhân viên tiếp tân được đào tạo cách phục vụ theo tiêu chuẩn 5 sao. Mà để vào đó, số tiền ta phải chi gấp nhiều lần khách sạn 1, hoặc 2 sao.

Vậy, người ta muốn sống ở "đất nước 5 sao", nhưng chỉ đóng thuế với mức độ "dịch vụ 1 sao", thì rõ ràng không công bằng. Lý do? Vì người ta thích trốn thuế. Tại sao không đóng thuế đầy đủ cho ngân sách quốc gia? Vì thiếu trách nhiệm công dân.

Ta nên nhớ, người dân ít ai hiểu được nỗi lo toan của những nhà lãnh đạo đất nước. Với nguồn thu ngân sách có hạn, nhưng phải tạo ra được tiện ích cho người dân ở mức tối đa. Quốc phòng phải vững mạnh. An ninh chính trị, trật tự xã hội phải ổn định. Nền giáo dục, công nghệ, đầu tư hạ tầng, tất cả đều phải phục vụ cho người dân, mà ngân sách thì rất khiêm tốn vì người dân chỉ đóng góp có hạn. Do vậy, những người nghiên cứu đưa ra kế hoạch sử dụng bầu ngân sách một cách hiệu quả, họ thật sự là những thiên tài.

Chúng ta thử so sánh một chút. Hầu hết các gia đình trẻ với đồng lương thu nhập không cao, nhưng ai cũng muốn con cái phải khỏe đẹp thế này, được học trường thế kia... Nên, việc chi tiêu thế nào cho hợp lý để vừa tiết kiệm, vừa đảm bảo nhu cầu cuộc sống và dự tính cho tương lai luôn là vấn đề thách thức của nhiều người vợ trẻ nắm quyền chi tiêu trong gia đình. Đó thực sự là bài toán rất khó.

Thì người lãnh đạo quốc gia cũng phải giải những bài toán khó, thậm chí khó gấp triệu lần như vậy. Mà đa số chúng ta thì không biết đến những nỗi lo toan của họ. Ta chỉ muốn được sống trong một "đất nước 5 sao" mà tiền thuế thì không thích đóng góp. Đó là gì? Là thiếu tinh thần trách nhiệm.

Vì vậy, khái niệm có tinh thần trách nhiệm với cuộc đời này là một khái niệm rất cao cấp, không phải ai cũng tư duy được. Ngày hôm nay chúng ta đến chùa nghe pháp, thì đa phần đều là người có đạo đức. Vậy mà nghe câu hỏi: muốn đóng thuế hay trốn thuế? Tất cả đều... thích trốn thuế. Bởi vì, khái niệm tinh thần trách nhiệm đối với đất nước là rất khó hiểu và khó đạt được.

Chúng ta có thể đạt được mức đầu tiên là khi mình có bánh ăn, thấy đứa bạn cũng muốn được ăn bánh nên mình chia cho nó một phần... Nhưng, tới mức phải cố gắng đóng thuế cho ngân sách nhà nước dồi dào để xây dựng "đất nước 5 sao", thích đóng góp vượt hơn nghĩa vụ cá nhân thì ta không hiểu nổi điều đó, ta không thấy được trách nhiệm của mình trong công việc đó. Phải là người tư duy rất cao mới có được tinh thần trách nhiệm như vậy.

Thế nên, trong mức thang đạo đức của loài người, từ ban đầu là sự chia sẻ thức ăn với người bên cạnh mình, cho tới ngày ta hiểu được nỗi khó khăn của những nhà lãnh đạo quốc gia khi sử dụng ngân sách nhà nước, để rồi mình thích đóng thuế, đó là bước tiến rất xa.

Tác giả:
Janna