Thiền Định Q&A 14: Sử Dụng Sự Chú Ý Để An Trú Tâm

ThiềnĐăng bởi
Janna · 17 thg 9, 2026

Thực hành thiền sử dụng sự chú ý để làm tâm an tĩnh và an trú

CÂU HỎI 14: XIN NÓI VỀ VIỆC SỬ DỤNG CÁI CHÚ Ý NHƯ LÀ CÔNG CỤ ĐỂ NHIẾP TÂM?

ĐÁP: Việc tu tập Thiền định có hai phương pháp chính, đó là dùng phép Quán chiếu Đạo lý – nhận ra sự thật, gọi là phép QUÁN, và dùng cái Chú ý có tính Kỹ thuật để nhiếp tâm, gọi là CHỈ.
Nếu ta Chú ý sai chỗ, tâm ta sẽ loạn lên nhiều hơn, thậm chí có thể điên loạn. Nếu ta Chú ý đúng chỗ, tâm ta sẽ yên tĩnh dần dần. Việc chọn cái gì để Chú ý là một Kỹ thuật của thiền định mà người xưa gọi là CHỈ, dừng lại.

Đối với người không biết tu hành, cái Chú ý bị vọng tưởng kéo đi, suốt ngày chú ý vào các nội dung do vọng tưởng khởi lên, hết chuyện này đến chuyện khác, làm tăng thêm sự mê mờ loạn động. Nghiệp cũng tác động vào cái Chú ý. Nếu ác nghiệp quá khứ nhiều, cái Chú ý bị tấn công nên không thể chú ý vào nơi cần thiết cho sự nhiếp tâm. Nếu thiện nghiệp quá khứ nhiều, cái Chú ý được trợ sức để tập trung vào nơi cần thiết giúp cho việc nhiếp tâm thuận lợi.

Các nguyên lý để thực hành kỹ thuật Chú ý là như sau:

Tuyệt đối không được để tâm chú ý phía trên đầu vì sẽ làm Chân khí của cơ thể bốc từ dưới lên dần dần làm mất gốc nội lực, làm hư não, gây nhiều bệnh cho tạng phủ. Chân khí phải được tích tụ thu liễm ở phía dưới thấp thì não mới ổn định khỏe khoắn. Đó là nguyên lý Âm (hidden) và Dương (flaunted) cực kỳ quan trọng (có tài liệu giải thích riêng).
Sau khi Quán chiếu rằng tâm mình đang vọng tưởng, có chút tỉnh giác, thì nên để tâm Chú ý xuống vùng ngực và bụng sẽ có cảm giác tâm yên hơn, vì thật ra gốc của vọng tưởng nằm ở dưới ngực và bụng chứ không phải ở trên não, não chỉ là cái ngọn của vọng tưởng mà thôi.

"…Trong ruột có hàng trăm triệu neuron thần kinh, có thể hoạt động độc lập với hệ thần kinh trung ương và thi thoảng còn tác động ngược, yêu cầu hệ thần kinh trung ương phục vụ mình. Thứ hai, hệ thần kinh ruột điều hành mọi hoạt động liên quan đến tiêu hóa, có thể kết nối nhiều hệ thống cơ quan khác để làm tốt chức năng hấp thu, chuyển hóa, thải trừ các thành phần từ thực phẩm. Thứ ba là thông qua hệ trục não – ruột, hệ thần kinh ruột còn hỗ trợ cho não trong việc điều hòa các hoạt động về mặt tâm - tinh thần.

Chức năng hỗ trợ não điều hòa các hoạt động tâm - tinh thần của đường ruột được thực hiện thông qua các nội tiết tố hạnh phúc như serotonin, melatonin, dopamine, endorphin... được sản sinh trong não và đường ruột. Khoa học chứng minh có hơn 90% nội tiết tố hạnh phúc serotonin được sản sinh trong đường ruột. Điều đó đồng nghĩa với việc khi ruột hoạt động khỏe mạnh, cùng với serotonin nội sinh và chức năng trục não ruột, cảm giác hạnh phúc, lạc quan, thư thái tinh thần sẽ xuất hiện- trích báo Sức khỏe và Đời sống".

Chú ý nhận biết Hơi thở vào, Hơi thở ra một cách khách quan, không cố gắng điều khiển theo ý mình. Hơi thở là gạch nối giữa Thân và Tâm, cứ nhìn hơi thở là biết mức độ hoạt động của Thân và Tâm đang nhiều hay ít. Khi ta chú ý vào hơi thở thì hơi thở tự nhiên có khuynh hướng mạnh lên, không tốt, vì thế ta phải khéo giữ cho được trung đạo, Chú ý biết hơi thở ra vào rõ ràng, nhưng không cho hơi thở mạnh lên tự phát, vẫn phải nhẹ nhàng. Hơi thở mạnh lên nghĩa là thầm kín bên trong tâm thức có động, có tạo ra sự thúc ép hơi thở mạnh lên. Theo dõi được hơi thở, Chú ý nhận biết được hơi thở, đó là bước đầu có một chỗ cho tâm có chỗ dựa không còn loạn động nhiều.
Khi quen rồi thì Chú ý xuống sâu dưới đáy bụng. Lúc này cái Chú ý gom nhỏ lại chứ không còn trải rộng như khi Điều thân biết toàn thân, không còn trải rộng như khi biết quanh khu vực bụng và ngực, cũng nhỏ hơn so với phạm vi biết hơi thở ra vào. Cái Chú ý hầu như gom lại chỉ còn một chút ở đáy bụng, gần ở huyệt Hội Âm và Đan Điền. Khi tâm lắng sâu xuống đáy bụng như thế, não rất yên ổn, ngồi thiền không còn đau chân nhiều, cứ thích ngồi hoài, cảm giác dễ chịu an lạc.
Kỹ thuật quan trọng cuối cùng là đi tìm hơi thở có cường độ thích hợp để Hơi thở và Tâm thức dính với nhau, cái này sẽ nói ở phần sau. Khi Hơi thở và Tâm thức dính vào nhau, ta sẽ hiểu tại sao Đức Phật nói Ai thấy hơi thở là thấy Pháp (đạo lý).

Tác giả:
Janna