Janna · 20 thg 11, 2026

HỎI ĐÁP THIỀN ĐỊNH 106–110: TÚC MẠNG TRÍ, THIÊN NHÃN THÔNG VÀ TỨ NIỆM XỨ
CÂU HỎI 106: TÚC MẠNG THÔNG LÀ GÌ?
ĐÁP: Túc mạng thông hay còn gọi là Túc mạng trí, Túc mạng minh. Vị ấy nhớ từng kiếp sống xa xưa, bắt đầu với kiếp vừa rồi, xa dần đến tận đầu mối tử sinh. Ở mức thần thông này, các vị trả lời được câu hỏi: “Tại sao chúng sinh phải lưu chuyển trong sinh tử luân hồi?”. Vị ấy nhớ mỗi kiếp mình tên gì, cha mẹ là ai,
đã làm hạnh nghiệp gì, tái sinh chỗ nào, thọ quả báo ra sao. Thậm chí các Ngài nhớ tất cả ý nghĩ trong từng kiếp sống và quả báo của từng ý niệm đó là gì.
Khả năng nhớ lại vô lượng kiếp của vị A La Hán được Đức Phật diễn tả như sau: “Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bình thản như vậy, tỳ kheo dẫn tâm, hướng tâm đến Túc mạng trí. Vị ấy nhớ đến các đời sống quá khứ, như một đời, hai đời, ba đời, bốn đời, năm đời, mười đời, hai mươi đời, ba mươi đời, bốn mươi đời, năm mươi đời, một trăm đời, hai trăm đời, một ngàn đời, một trăm ngàn đời, nhiều hoại kiếp, nhiều thành kiếp, nhiều hoại và thành kiếp”.
Vị ấy nhớ rằng: “Tại chỗ kia, ta có tên như thế này, dòng họ như thế này, giai cấp như thế này, các món ăn như thế này, thọ khổ lạc như thế này, tuổi thọ đến mức như thế này. Sau khi chết tại chỗ kia, ta được sanh ra tại chỗ này. Tại chỗ này, ta có tên như thế này, dòng họ như thế này, giai cấp như thế này, các món ăn như thế này, thọ khổ lạc như thế này, tuổi thọ đến mức như thế này. Sau khi chết tại chỗ này, ta được sanh ra ở đây”. Như vậy tỳ kheo nhớ đến nhiều đời sống quá khứ cùng với các nét đại cương và các chi tiết”.
CÂU HỎI 107: THIÊN NHÃN THÔNG LÀ NHƯ THẾ NÀO?
ĐÁP: Thiên nhãn thông (hay còn gọi Thiên nhãn minh) là có thể quan sát được sự lưu chuyển trong luân hồi của vô số chúng sinh, thấu suốt đường đi của Nhân quả nghiệp báo, tái sinh. Điều này được Đức Phật ví như một người đứng trên toà nhà cao giữa ngã tư đường có thể nhìn thấy rõ những người đi vào hoặc đi ra khỏi nhà, đi lại trên đường phố hay ngồi giữa ngã tư… Những ai gieo nghiệp ác về thân, khẩu, ý hoặc phỉ báng bậc Thánh… sẽ bị đọa vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Còn những người gieo nhân thiện lành, tin sâu Nhân quả, sống theo Chánh kiến, làm các Chánh nghiệp… sẽ được sanh vào cõi lành, lên các cõi Trời hoặc tái sinh lại làm người:
“Vị ấy biết rõ rằng, chúng sanh, người hạ liệt kẻ cao sang, người đẹp đẽ kẻ thô xấu, người may mắn kẻ bất hạnh, đều do hạnh nghiệp của chúng: “Này các Hiền giả, những tôn giả này làm những điều ác hạnh về thân, lời và ý, phỉ báng các bậc Thánh, theo tà kiến, tạo các nghiệp theo tà kiến. Những người này sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Này các Hiền giả, còn những chúng sanh nào làm những thiện hạnh về thân, lời và ý, không phỉ báng các bậc Thánh, theo chánh kiến, tạo các nghiệp theo chánh kiến, những người này, sau khi thân hoại mạng chung, được sanh lên các thiện thú, cõi trời, trên đời này”.
CÂU HỎI 108: THẾ CÒN LẬU TẬN THÔNG?
ĐÁP: Nói đến Lậu tận thông (hay Lậu tận minh) là nói đến sự chứng ngộ của một bậc thánh phi thường trong đạo Phật. Thần thông này là khả năng kiểm soát đạo đức từ trong sâu thẳm, không bao giờ xảy ra sơ xuất hay lỗi lầm nào dù nhỏ như một hạt bụi. Vị Thánh thành tựu Lậu tận thông có trí tuệ viên mãn, thấu suốt được chân lý Tứ Diệu Đế tột cùng của vũ trụ: Vị ấy biết như thật “đây là khổ”, “đây là nhân sanh của khổ”, “đây là khổ diệt”, “đây là con đường đưa đến khổ diệt…”. Nhờ nhận thức được như vậy, vị ấy đoạn trừ mọi phiền não nhiễm ô, xóa hết chấp ngã vô minh, trở thành một bậc giác ngộ giải thoát, kết thúc sinh tử luân hồi:
Nhờ hiểu biết như vậy, nhận thức như vậy, tâm vị ấy thoát khỏi dục lậu, thoát khỏi hữu lậu, thoát khỏi vô minh lậu. Đối với tự thân đã giải thoát như vậy, khởi lên sự hiểu biết: Ta đã giải thoát. Vị ấy biết: “Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm, sau đời hiện tại không có đời sống nào khác nữa”.
CÂU HỎI 109: LÀM SAO ĐỂ PHÂN BIỆT NGƯỜI CHỨNG THIỀN CÓ CHỨNG THÁNH VÀ NGƯỜI CHỨNG THIỀN KHÔNG CHỨNG THÁNH?
ĐÁP: Điểm chung của cả hai là đều có kết quả thiền định, nhưng đi theo hai khuynh hướng khác biệt như sau:
-
Người chứng thiền không chứng Thánh thì chú trọng thần thông và sự tự tại của bản thân, trong khi người vừa có chứng thiền vừa có chứng Thánh thì chú trọng đạo đức, nhất là tâm vị tha thương yêu mọi người rất sâu sắc.
-
Người chỉ chứng thiền dễ tự mãn với thành quả, hay bộc lộ bằng thiền ngữ thơ kệ, còn người chứng Thánh thì kín đáo, khiêm cung và cẩn trọng.
-
Người chứng thiền có thể thoái lui, còn bậc chứng Thánh thì vĩnh viễn không mất quả vị. Vị Sơ quả đã vĩnh viễn không bị đọa ác đạo mà dần dần chứng những quả Thánh cao hơn cho tới ngày giác ngộ.
-
Người chứng thiền phá được các triền cái nên có nhiều biểu hiện đạo đức, nhưng chưa phá trừ được kiết sử bản năng sâu thẳm, nên đạo đức chưa vững chắc như bậc Thánh.
Nếu được sống gần bậc Thánh, ta sẽ cảm nhận được cảm giác bình an rõ hơn.
CÂU HỎI 110: TRONG KINH PHẬT CÓ NÓI VỀ TỨ NIỆM XỨ, XIN NÓI RÕ HƠN ĐƯỢC KHÔNG Ạ?
ĐÁP: Cùng với Tứ Thiền (bốn mức độ nhập định), Tứ thánh quả (bốn Thánh vị), thì Tứ Niệm Xứ là một trong những cách độc đáo để phân cấp kết quả tu hành của một hành giả từ ban đầu cho đến khi giác ngộ.
Tứ Niệm Xứ là bốn giai đoạn hiểu ngộ, cũng là các trạng thái tâm chứng từ thấp lên cao của thiền định dựa trên mức độ tìm thấy chính mình như sau:
-
Quán Thân trên Thân, nghĩa là tâm bắt đầu có sức tỉnh giác mạnh. Hành giả tự nhiên luôn cảm giác toàn thân, biết rõ toàn thân, an trú toàn thân, thấy Chính mình là vô thường tạm bợ, vọng tưởng không làm chủ được nữa.
-
Quán Thọ trên Thọ, là sức tỉnh giác đã bắt đầu chuyển thành sức định. Lúc này tâm cũng an trú toàn thân, nhưng hành giả thấy chính mình là một khối tỉnh giác vô hình chứ không còn là cái thân vật chất nữa. Cái “ta” bây giờ chỉ là một khối cảm giác, khối tỉnh giác, vô hình, rõ ràng, trong suốt, an lạc, vững chắc.
-
Quán Tâm trên Tâm: tâm đã nhập định, thấy chính mình là một cái biết, là nguồn của thấy, nghe, hiểu biết, không có lớn nhỏ, sâu thẳm, rất thanh tịnh, rất sáng suốt, nhạy bén và có thần thông.
-
Quán Pháp trên Pháp nghĩa là đã đạt được vô ngã, hoàn toàn giải thoát. Chính mình bây giờ không còn là mình nữa mà đã trở thành chân lý của vũ trụ, không gian và thời gian chỉ là một chỗ, mọi quy luật, nhất là Luật nhân quả, đều hiểu rõ, thấu suốt mọi kiếp trước kiếp sau, lòng từ bi vô biên, trí tuệ không còn giới hạn.
Tác giả:
Janna
Bài viết liên quan:
Hỏi Đáp Thiền Định 101–105: Bảy Giác Chi, Tam Minh và Lục Thông
Hỏi Đáp Thiền Định 96–100: Bốn Thánh Quả Trong Phật Giáo
Hỏi Đáp Thiền Định 91–95: Tứ Thiền, Thần Thông Và Cách Vượt Qua Ngã Mạn
Hỏi Đáp Thiền Định 86–90: Triền Cái, Bản Năng và Tứ Thiền
Hỏi Đáp Thiền Định 81–85: Năm Triền Cái, Chánh Niệm Và Nhập Lưu
Hướng Dẫn Ngồi Thiền: Phương Pháp Và Cách Thực Hành
