Thấy người khổ ta biết xót xa (Bi),

thấy người thành công thì biết vui mừng (Hỷ), thấy người lầm lỗi thì biết tha thứ (Xả). Đây là những điều rất chuẩn trong đạo đức, trong điều thiện. Giáo lý về Nhân Quả cũng là một ngọn hải đăng lớn. Mỗi khi làm điều gì ta đều cân nhắc trước sau quả báo kỹ càng thì không sợ lạc đường về nẻo ác.

Janna QuotesTác giả: Janna Quotes21 thg 10, 2026

Khung cảnh thanh tịnh mang ý nghĩa Phật giáo, tượng trưng cho sự phân biệt thiện ác, lòng từ bi với muôn loài, luật nhân quả và con đường giải thoát.

ĐÂU LÀ TIÊU CHUẨN ĐÍCH THỰC CỦA ĐIỀU THIỆN VÀ ĐIỀU ÁC?

Chúng ta thấy ranh giới giữa điều thiện và điều ác rất khó phân biệt. Thấy là thiện mà coi chừng lại là ác, thấy là ác, không chừng đó lại là thiện. Vậy thì đâu là tiêu chuẩn đích thực của điều thiện và điều ác? Những giáo lý căn bản mà Đức Phật đã dạy sẽ là chuẩn mực muôn đời cho chúng sinh nương tựa, là ngọn hải đăng soi đường dẫn lối để chúng sinh biết đâu là thiện đâu là ác. Điển hình như:
Tứ Vô Lượng Tâm (Từ - Bi - Hỷ - Xả) là điều thiện rất chuẩn. Mỗi ngày chúng ta đều quỳ trước Phật: “Nguyện trên Chư Phật gia hộ cho con biết trải lòng thương yêu khắp tất cả chúng sinh vô hạn, dù là thế giới hữu hình hay thế giới vô hình, cho con thương yêu cả loài người cũng như chim thú trên rừng, cá trong nước, đến chúng sinh đang trong địa ngục, cho đến cỏ cây”. Ngày nào cũng tu tập và trải lòng từ mênh mông như thế tức là ta đang hướng về đúng ngọn hải đăng của Phật mà không sợ sai đường lạc lối.

Hoặc thấy người khổ ta biết xót xa (Bi), thấy người thành công thì biết vui mừng (Hỷ), thấy người lầm lỗi thì biết tha thứ (Xả). Đây là những điều rất chuẩn trong đạo đức, trong điều thiện.

Giáo lý về Nhân Quả cũng là một ngọn hải đăng lớn. Mỗi khi làm điều gì ta đều cân nhắc trước sau quả báo kỹ càng thì không sợ lạc đường về nẻo ác.

Chẳng hạn, khi thấy người khổ sở ta giúp đỡ, thì quả báo là sau này ta sẽ được giàu sang, hoặc một ngày nào đó lỡ rơi vào hoàn cảnh khốn khó thì tự nhiên ta sẽ được người giúp. Như vậy ta sẽ hạnh phúc. Vậy, việc ta giúp người khổ là điều thiện.

Hoặc một vùng quê có cây cầu bị hư, giao thông qua lại rất khó khăn. Thấy vậy, ta liền rủ bạn bè sửa lại cây cầu để mọi người đi lại được dễ dàng. Suy luận nhân quả là: Khi ta giúp cho mọi người đi đứng dễ dàng thì tự nhiên chân mình không bị đau, việc đi lại cũng sẽ thoải mái, đi đâu cũng dễ có tàu, có xe, thậm chí có máy bay,... tức là có nhiều phương tiện để đi lại được thuận tiện, dễ dàng. Nhân quả như vậy thì việc làm cầu ắt hẳn là điều thiện. Nghĩa là, ta suy luận trên nhân quả để đánh giá được điều thiện.

Hay ví dụ, bạn bè lâu ngày không gặp nhau, gặp lại ta vui mừng lấy thuốc lá ra mời, thì quả báo là thiện hay ác? Việc làm đó không khác gì ta đưa cho người một miếng thuốc độc! Người ta hút vào hại phổi thì có thể quả báo sau này là phổi mình cũng sẽ bị hư. Như vậy, điều mà ta mời thuốc lá để xã giao là điều ác. Vậy mà nhiều khi người Việt Nam lại xem đó là một văn hóa xã giao. Hoặc là hễ có tiệc tùng thì phải có rượu. Đưa ly rượu cho người ta thực ra là đưa ly thuốc độc. Uống vào làm người ta say sưa, mất bình tĩnh, mất tự chủ, rồi sinh cảm giác nghiện, sinh bệnh tật, làm nóng gan, xơ gan, thậm chí bị ngộ độc, tử vong. Nhiều trường hợp do uống phải các loại rượu pha cồn chứa hàm lượng methanol quá cao đã ngộ độc, nôn ói, choáng ngất, mất ý thức, mù mắt, thậm chí một số đã tử vong.

Nên vì vậy, chúng ta phải suy luận trên nhân quả để biết đó là điều thiện hay điều ác. Nhân quả là một ngọn hải đăng lớn để chúng ta đánh giá thiện và ác.

Rồi một điều thiện rất lớn nữa là mục tiêu giải thoát. Tất cả chúng ta đều bị nghiệp lực cuốn vào vòng luân hồi vô tận. Sinh ra trong kiếp này, chúng ta sống, gây tội, tạo phước, rồi chết. Qua kiếp sau ta đầu thai trở lại, rồi lại tiếp tục gây tội, tạo phước, cứ luân hồi mãi như thế. Nhưng vì ta không nhìn thấy luân hồi nhiều kiếp nên chưa biết sợ luân hồi. Ta chỉ nghĩ đơn giản là sinh ra, lớn lên, mấy chục năm nữa rồi sẽ chết, nên chưa sợ luân hồi tái sinh. Còn những vị Thánh nhớ lại chừng hai chục kiếp là thấy sợ luân hồi vì nó quá mệt mỏi. Mà những vị Thánh nào nhớ lại được chừng một trăm kiếp, thì các vị thấy lý tưởng giải thoát khỏi luân hồi rõ ràng là một lý tưởng cực kỳ chân chính.

Vì thế, ai trong chúng ta cũng nên thắp lên trong tim mình ngọn đèn của lý tưởng giải thoát giác ngộ, định hướng cuộc đời mình kiếp này và vô lượng kiếp về sau. Chúng ta gắng tu tập để đủ sức mạnh, đủ đạo lực để mình có thể chủ động trong việc tái sinh, không còn bị nghiệp lực cuốn vào luân hồi sinh tử. Khi đó vì bi nguyện độ sinh, mình muốn đầu thai để giúp đời, giúp người thì đầu thai, chứ không còn nghiệp nào có thể ép mình phải tái sinh nữa, đó mới là điều hạnh phúc. Nên ý niệm về sự giải thoát, mục tiêu về sự giác ngộ là điều rất thiện. Khi sống trên cuộc đời này, ta hướng về điều đó, cho mọi người lý tưởng đó là ta đã làm một điều thiện rất lớn.

Chúng sinh từ xưa đến nay cứ sống một cuộc sống tạm bợ, không biết nhìn trước, nhìn sau, không thấy được luân hồi là sự đọa đày, mỏi mệt. Trong dòng luân hồi chảy xiết đó, có khi tỉnh ta làm được điều tốt, nhưng có khi mê ta lại làm điều sai. Lúc tỉnh, làm điều tốt thì ta được hưởng phước, được giàu sang sung sướng. Nhưng khi mê, làm điều sai thì ta sẽ bị đày đọa, bệnh tật trăm bề khổ sở. Chi bằng, ta tu tập để có sức mạnh không bị nghiệp lực chi phối nữa. Ta làm chủ được sinh tử, muốn tái sinh thì tái sinh, không muốn tái sinh thì thôi. Đó là một hạnh phúc lớn.

Tác giả:
Janna