Đạo Phật Cho Người Mới Bắt Đầu Q&A 56–60 về hơi thở nhẹ nhàng,

chánh niệm, lỗi ẩn sâu, các giai đoạn thiền định và cuộc đời Đức Phật Thích Ca Mâu Ni.

Phật PhápTác giả: Janna Quotes29 thg 9, 2026

Đạo Phật Cho Người Mới Bắt Đầu Q&A 56–60 về hơi thở, chánh niệm, thiền định và Đức Phật Thích Ca Mâu Ni

HỎI ĐÁP CĂN BẢN TỔNG QUAN VỀ ĐẠO PHẬT – CÂU 56 – 60

Câu hỏi số 56: NHIỀU NƠI DẠY THIỀN ĐỀU CHÚ TRỌNG CÔNG PHU HƠI THỞ, KHUYẾN KHÍCH HÀNH GIẢ TẬP TRUNG VÀO HƠI THỞ, TẠI SAO BÂY GIỜ PHẢI THỞ CHẬM ÍT ÊM?

Đáp: Hơi thở là phản ánh cường độ hoạt động của tâm thức, tâm hoạt động nhiều thì hơi thở nhanh mạnh nhiều ; tâm thức hoạt động nhẹ nhàng thì hơi thở sẽ chậm ít và êm. Ta xem hơi thở thì biết mức độ hoạt động của tâm thức ra sao.

Ngược lại, nếu ta điều chỉnh hơi thở cho tốt thì sẽ gây ảnh hưởng trở lại cho tâm thức.

Nếu ta biết rõ hơi thở, sức tỉnh giác được tăng cường
Nếu ta thở chậm, ít, và êm, hoạt động tâm thức sẽ dịu lại.
Nếu ta biết hơi thở (tỉnh giác), nhưng thở nhiều quá, vọng tưởng sẽ trổi dậy.

Khi ngồi thiền, có lúc hơi thở mạnh lên dù không thấy có vọng tưởng gì đặc biệt, đó là các xung động ngầm vẫn còn mạnh, nếu không được khắc phục, vọng tưởng sẽ bất ngờ trỗi dậy kéo tâm đi mất. Cách khắc phục các xung động ngầm chính là Biết rõ hơi thở, nhưng khéo giữ hơi thở sao cho Chậm, Ít, và Êm.

Câu hỏi số 57: TẠI SAO PHẢI NHẮC CHỪNG RẰNG THẲM SÂU BÊN TRONG TÂM NÀY VẪN CÒN VÔ MINH TỘI LỖI?

Đáp: Lời nhắc này là dành cho hành giả đã đạt được sự an định nội tâm khá vững vàng.
Khi tâm vào an định, bất ngờ các ý niệm kiêm mạn thầm kín sẽ trỗi dậy rất mạnh, mạnh đến nỗi đủ đưa hành giả xuống địa ngục về sau, bao nhiêu công phu tu hành tan vỡ hết. Lời tự nhắc như thế này có nhiều mức độ tùy theo trạng thái tâm của hành giả.

Nếu tâm an định vững vàng thì thỉnh thoảng tác ý tự nhắc rằng ‘Thẳm sâu bên trong tâm này vẫn còn vô minh tội lỗi’
Nếu tâm còn có lúc bị thất niệm, còn bị vọng tưởng dẫn đi, khi thì yên khi thì vọng tưởng, thì nên tác ý tự nhắc rằng ‘Tâm này vẫn còn phàm phu tầm thường với nhiều lỗi lầm ẩn chứa bên trong’
Nếu tâm kém sức tỉnh giác, khó nhiếp phục, vọng tưởng dễ khởi, hành giả nên tác ý tự nhắc rằng ‘Tâm này xấu xa tội lỗi nghiệp chướng sâu nặng’

Những dòng tự nhắc này cũng giống như mật khẩu dành cho từng loại tâm để ta mở cánh cửa thiền có được sức tỉnh giác, diệt trừ được ý niệm kiêu mạn, để có thể đi được lâu dài trên con đường tu tập. Trong tu tập thiền định tìm về giác ngộ, đạo đức Khiêm hạ là cực kỳ quan trọng.

Mỗi người khôn ngoan tự chọn ‘mật khẩu’ đúng với tình trạng tâm của mình sẽ làm giảm tội khiến cho sức tỉnh giác xuất hiện.

Câu hỏi số 58: NHIỀU NGƯỜI CHO RẰNG KHI TÂM ĐỘNG LOẠN LÀ PHÀM PHU, NHƯNG KHI TÂM YÊN TĨNH THÌ PHẢI LÀ THÁNH MÀ?

Đáp: Ta hãy dùng hình ảnh căn nhà để hình dung cho dễ hiểu như sau :

Một người ở trong căn nhà lầu, có khi nhà bẩn, có khi nhà sạch, nhưng vẫn là nhà lầu. Người đã chứng thiền ở mức độ cao, đôi khi bận tâm, đôi khi yên ổn, vẫn là trong mức thiền của mình không mất.
Một người ở trong căn nhà lá nghèo nàn, có khi nhà bẩn, có khi nhà sạch, vẫn là căn nhà lá đơn sơ đó. Một người là phàm phu, khi tâm tĩnh, khi tâm yên, vẫn là phàm phu tầm thường chứ không phải cao siêu gì.
Một người ở trong căn chòi dột nát, dù cho có sạch sẽ tươm tất vẫn là kẽ nghèo khổ. Tâm còn xấu xa tội lỗi nghiệp chướng sâu nặng, dù đôi khi có yên tĩnh vẫn là nghiệp chướng sâu nặng.

Hiểu khái niệm căn nhà này, bây giờ dù đôi khi ta được tâm yên tĩnh vẫn phải nhớ mình vẫn là phàm phu tầm thường còn ẩn chứa nhiều tội lỗi chứ không được bí mật tự phong thánh cho mình mà sau này bị đọa.
Như tâm tỉnh giác cũng vậy, cùng là TỈNH GIÁC, nhưng cảnh giới tỉnh giác đó khác nhau ở mỗi tầng bậc tu chứng. Đôi khi ta được tâm tỉnh giác ở mức độ phàm phu, thì không thể so sánh với mức độ tỉnh giác của các bậc thánh cao siêu được. An toàn nhất vẫn là tự thấy mình còn thấp kém, phàm phu, tầm thường, tội lỗi, nghiệp chướng nặng sâu…

Câu hỏi số 59: THEO QUY TRÌNH TU THIỀN, SAU THỜI GIAN DÀI Ở GIAI ĐOẠN CHÁNH TINH TẤN, SỨC TỈNH GIÁC XUẤT HIỆN, HÀNH GIẢ BƯỚC SANG GIAI ĐOẠN TU TẬP CHÁNH NIỆM CHỨ CHƯA PHẢI CHÁNH ĐỊNH, CHƯA PHẢI ĐÃ NHẬP ĐỊNH, XIN GIẢI THÍCH THÊM?

Đáp: Thật ra mỗi giai đoạn tu tập nội tâm là một kỳ công chứ không phải dễ dàng đơn giản.
Ví dụ như từ tâm Bất thiện chuyển qua tâm có xen lẫn Thiện ý là rất khó khăn vất vả, vì người xấu ác có chịu từ bỏ ác tâm để thay đổi đâu. Nếu có ai muốn chuyển tâm giùm cho họ là cực khổ vô cùng, mà nếu không chuyển được thì sau khi chết, họ sẽ đọa địa ngục.

Ví dụ như người tâm Thiện Ác lẫn lộn, họ phải tu tập đến chừng nào để có được tâm Thuần Thiện, đạo đức hoàn hảo ?

Rồi người tâm vọng tưởng chập chùng, phải tu tập đúng phương pháp ở giai đoạn Chánh tinh tấn để có Sức TỈNH GIÁC, giúp kiểm soát tâm bớt động loạn, cũng mất rất nhiều thời gian chứ không dễ dàng.
Rồi khi có sức tỉnh giác thường xuyên khi thì tâm có yên, khi thì tâm động, tu mãi cho đến khi sức Tỉnh giác mạnh lên, thường xuyên hơn, kiểm soát được nội tâm không hề gián đoạn, cũng rất là vất vả, dù cho giai đoạn Chánh niệm này đã là nhẹ nhàng thoải mái rồi.

Có Chánh niệm rất sâu, cũng không phải là được nhập Chánh định liền. Từ nội tâm có sức Tỉnh giác, tâm còn động tĩnh bất chừng, tiến đến tâm nhập Chánh định là khoảng cách không hề ngắn. Đó là lý do Phật xem Chánh Niệm là một chi phần của Bát Chánh Đạo.

Khi bắt đầu nhập Sơ Thiền, đó đã là kết quả, tâm tự vào định, hành giả không cần làm gì nữa, từ đây tùy phước của mình mà thiền định sâu dần cho đến khi viên mãn, miễn là đừng làm điều gì tổn phước nửa chừng.

Câu hỏi số 60: XIN NÓI TỔNG QUÁT CUỘC ĐỜI CỦA PHẬT SAKIYA MUNI?
Đáp:

ĐỨC PHẬT THÍCH CA MÂU NI
SAKIYA MUNI

NGÀI SINH NGÀY RẰM THÁNG TƯ NĂM 624 TRƯỚC CÔNG NGUYÊN KHI MẸ NGÀI LÀ HOÀNG HẬU MAYA ĐI NGANG KHU VƯỜN LUMBINI TRÊN ĐƯỜNG TỪ KINH THÀNH KAPILAVASTU VỀ DEVADAHA.
NGÀI LÀ THÁI TỬ, TÊN LÀ SIDDHATTHA, CON VUA SUDDHODANA, THUỘC DÒNG TỘC GOTAMA, NƯỚC SAKIYA.

TỪ NHỎ NGÀI ĐÃ BIỂU HIỆN MỘT TRÍ TUỆ PHI THƯỜNG VÀ LÒNG TỪ BI BAO LA. NGÀI LÀ BẬC VĂN VÕ SONG TOÀN, AM HIỂU NHIỀU LĨNH VỰC, TRIẾT LÝ, GIÁO LÝ, VÀ CUỐI CÙNG TRĂN TRỞ VỀ MỤC TIÊU ĐI TÌM SỰ GIÁC NGỘ GIẢI THOÁT TUYỆT ĐỐI CHO CHÚNG SINH.

ĐỂ RÀNG BUỘC NGÀI, VUA CHA ĐÃ CƯỚI CÔNG NƯƠNG BADDHAKACCÀNÀ (DA DU ĐÀ LA) CHO NGÀI VÀO NĂM 16 TUỔI. NĂM 29 TUỔI, VỪA CÓ CON LÀ RAHULÀ, NGÀI ĐÃ LÉN BỎ KINH THÀNH XUẤT GIA TRONG ĐÊM, NGÀY MÙNG 8 THÁNG 2.

SAU 6 NĂM VỪA TẦM SƯ VỪA TỰ MÌNH TU THEO LỐI KHỔ HẠNH LUYỆN THÂN MÀ KHÔNG THÀNH CÔNG, NGÀI ĐÃ CHỌN CON ĐƯỜNG THIỀN ĐỊNH. VỚI 49 NGÀY ĐÊM NGỒI BẤT ĐỘNG DƯỚI CỘI CÂY ASSATHA (BỒ ĐỀ), Ở GAYA, LÀNG URUVELA, NGÀI CHỨNG THÀNH PHẬT QUẢ, CÓ ĐẦY ĐỦ TAM MINH. NĂM ĐÓ NGÀI 35 TUỔI.

TỪ ĐÓ, NGÀI ĐÃ ĐI NHIỀU NƠI ĐỂ GIẢNG DẠY GIÁO LÝ GIÁC NGỘ GIẢI THOÁT CAO SIÊU NÀY CHO NHÂN LOẠI VÀ CHƯ THIÊN. RẤT NHIỀU VUA CHÚA, QUAN TƯỚNG, GIÁO SĨ BÀ LA MÔN, THƯƠNG GIA, KỂ CẢ NGƯỜI CÙNG ĐINH ĐÃ THEO LÀM ĐỆ TỬ TẠI GIA HAY XUẤT GIA CỦA NGÀI. RẤT NHIỀU ĐỆ TỬ CỦA NGÀI CŨNG ĐẠT ĐƯỢC SỰ ĐẮC ĐẠO PHI THƯỜNG.

NGÀY RẰM THÁNG 12 NĂM 544 TRƯỚC CÔNG NGUYÊN, ĐƯỢC 80 TUỔI, NGÀI NHẬP NIẾT BÀN. SAU KHI TRÀ TÌ, RẤT NHIỀU XÁ LỢI CỦA NGÀI CÒN ĐỂ LẠI VÀ ĐƯỢC XÂY THÁP THỜ CÚNG LÂU DÀI, CÓ XÁ LỢI CÒN TỒN TẠI ĐẾN HÔM NAY.

CÁC THÁNH TĂNG ĐỆ TỬ CỦA NGÀI ĐÃ KẾT TẬP CÁC LỜI DẠY CỦA NGÀI THÀNH 3 TẠNG KINH ĐIỂN LƯU TRUYỀN MÃI MÃI.

NGÀY HÔM NAY, SAU NHIỀU KHỔ ĐAU, TANG TÓC, CHIẾN TRANH, BẠO LỰC, LIÊN HIỆP QUỐC ĐÃ CÔNG NHẬN PHẬT GIÁO LÀ TÔN GIÁO HÒA BÌNH VÀ CHỌN NGÀY SINH CỦA PHẬT LÀ NGÀY TIÊU BIỂU CHO TÔN GIÁO VÀ VĂN HÓA CỦA THẾ GIỚI. LIÊN HIỆP QUỐC ĐÃ TỔ CHỨC KỶ NIỆM NGÀY SINH CỦA PHẬT, GỌI LÀ LỄ HỘI VESAK, MỘT CÁCH LONG TRỌNG TẠI TRỤ SỞ LIÊN HIỆP QUỐC VÀO NĂM 2000. NHIỀU NHÀ TRÍ THỨC TIẾNG TĂM TRÊN THẾ GIỚI ĐÃ TIN THEO ĐẠO PHẬT.

Tác giả:
Janna