Nếu người nào sống mà biết kính trên nhường dưới như thế,

biết nhìn lên bậc trên để khiêm nhường, biết nhìn xuống người dưới để mở lòng, thì phước của người này càng ngày càng lớn dần. Khi phước lớn, sẽ có một hệ quả phát sinh là ta dần rời xa chúng sinh bên dưới. Đây là hệ quả tất yếu, cũng là một thử thách đối với đạo đức con người.

Janna QuotesTác giả: Janna Quotes2 thg 10, 2026

Địa vị càng cao càng cần có lòng từ bi và trách nhiệm với những người kém may mắn

CÀNG LÊN CAO CÀNG NHÌN XUỐNG THẤP

Mỗi khi tiêu dùng, chẳng hạn như khi muốn mua một bộ quần áo mới, chúng ta thường nghĩ đến ai? Ta nghĩ đến rất nhiều người nghèo khó hơn mình, vì vậy ta dè chừng lại, chỉ chọn mua đúng bộ đồ cần thiết, không lãng phí vào hàng hiệu mắc tiền. Khi chúng ta tạo phước, chẳng hạn như đắp đường, bắc cầu, bố thí, phóng sinh, thì ta nghĩ đến ai? Thường thì ta nghĩ đến những người đã cống hiến nhiều hơn mình, đến những bậc Thánh tạo phước gấp triệu triệu lần mình. Vì ta hiểu rằng con đường tạo phước là vô cùng vô tận, không có điểm dừng nên ta dặn lòng không nên tự mãn hay tự cao tự đại.

Nếu người nào sống mà biết kính trên nhường dưới như thế, biết nhìn lên bậc trên để khiêm nhường, biết nhìn xuống người dưới để mở lòng, thì phước của người này càng ngày càng lớn dần. Khi phước lớn, sẽ có một hệ quả phát sinh là ta dần rời xa chúng sinh bên dưới. Đây là hệ quả tất yếu, cũng là một thử thách đối với đạo đức con người.

Ví dụ ta là một người bình thường và có thể cũng nghèo, sau khi biết được đạo lý Phật dạy, ta dốc lòng tu tập và chắt chiu làm phước. Khi phước của ta ngày càng tăng lên, cho đến lúc phước đã đủ, thì ta được nâng lên đẳng cấp cao hơn và xa rời dần những chúng sinh bên dưới. Tuy nhiên, sống cùng những người ngang đẳng cấp cao sang với mình, ta không còn nghĩ nhiều đến những người khốn khó nữa, và lòng từ bi nhạt phai dần rồi biến mất. Đây cũng là hệ quả không hay cho những người phước lớn.

Lý do nhiều người lên cao rồi lại rơi xuống thấp là vì vậy. Bởi khi ở trong danh vọng, địa vị, giàu sang thì họ dần rời xa chúng sinh, lòng từ bi biến mất và cái phước cũng dần hao tổn đi. Vì thế, chúng ta hãy dặn lòng mình rằng, nếu mai này mình giàu, vô cùng giàu thì không được quên những người nghèo khổ, những người mà không bao giờ họ có cơ hội gặp ta được, không bao giờ tới với ta được. Ngày xưa, khi gặp nhau ta còn bắt tay chào hỏi, nhưng khi ta trở thành đại gia trên cao rồi, những người bạn nghèo khó đó không còn dám đến chào hỏi ta nữa. Vì sao vậy? Vì ta được bảo vệ chặt chẽ, sợ cướp giật, sợ ám sát... Tự nhiên ta rời xa hết mọi người. Việc này ta không thể trách vì hoàn cảnh và công việc phải như thế, nhưng ta chỉ nhắc những ai đã vượt lên trên đẳng cấp cao rằng, hãy thường nghĩ đến vô số chúng sinh còn chưa bằng mình, để mãi mãi yêu thương, mãi mãi có trách nhiệm và mãi mãi nâng đỡ. Đạo lý là như vậy.

Trong việc tu tập, trong đạo đức cư xử và trong việc lãnh đạo, điểm chung giống nhau là ở chỗ này, càng lên cao thì càng phải nhìn xuống thấp. Ví dụ, đối với các lãnh đạo cấp cao, thì càng lên cao bao nhiêu tâm hồn họ càng phải đặt ở dưới bấy nhiêu, tìm đến tận những người dân khốn cùng nhất. Đó là đặc trưng của một lãnh đạo giỏi. Nếu chỉ chú trọng đến tầng lớp giàu sang do thấy những người này tạo được động lực lớn cho kinh tế, thì lãnh đạo đó sẽ thất bại và dần dần hệ thống chính trị của họ sẽ sụp đổ.

Lãnh đạo giỏi là người ở trên vị trí rất cao nhưng luôn suy nghĩ về các tầng lớp dưới đáy xã hội. Nhờ cái phước, cái đức này, dần dần họ sẽ tìm ra những chính sách và giải pháp vô cùng độc đáo. Cứ càng nghĩ xuống thấp chừng nào thì trí tuệ càng sắc bén chừng nấy.

Trên thế giới có nhiều đảng chính trị với nhiều phương hướng và ưu tiên khác nhau. Trong đó, có đảng chỉ quan tâm bảo vệ quyền lợi của tầng lớp giàu có, có đảng chú trọng vào tầng lớp trung lưu, và ít có đảng nào đặc biệt hướng tới tầng lớp dưới đáy xã hội. Người ta lo lắng rằng, nếu chỉ chú trọng đến tầng lớp này thì sẽ không đủ mạnh. Vì vậy, họ thường phải dựa vào nguồn tiền từ tầng lớp giàu có để đủ sức mạnh mà cạnh tranh trong chính trị. Nhưng có một nghịch lý là càng chú trọng trên cao thì hệ thống chính trị lại càng lụn bại. Ngược lại, nhà chính trị nào luôn chú trọng, chăm lo đến tầng lớp dưới đáy xã hội, thì dần dần sẽ trở thành một nhà lãnh đạo lỗi lạc, và sự nghiệp chính trị của họ sẽ rất bền vững.

Tương tự trong lĩnh vực kinh tế, nếu một công ty chỉ tập trung vào người tiêu dùng giàu có, thì hệ thống kinh doanh và đầu tư của họ có thể dễ dàng thất bại. Ví dụ trong lĩnh vực kinh doanh địa ốc nhà cửa, thời gian qua một số công ty địa ốc đã liên tục xây dựng những căn hộ sang trọng chỉ dành cho tầng lớp giàu có. Những căn hộ sang trọng không bán được vì người nghèo đương nhiên không có khả năng mua, còn người giàu cũng đã sở hữu đủ nhà nên họ không cần mua thêm. Nhà xây lên không bán được, tiền đầu tư thì vay ngân hàng, công ty địa ốc tê liệt chỉ vì định hướng kinh doanh ban đầu đã sai lầm do chỉ nhắm đến người giàu mà thôi.

Nếu ai lập ra một hệ thống kinh doanh địa ốc với mục tiêu phục vụ cho người nghèo, thậm chí cả những người khốn khó, tạo điều kiện cho họ có nhà dù họ không đủ tiền mua, thì hệ thống kinh doanh này sẽ rất bền vững. Dù không mang lại nhiều lợi nhuận như việc xây nhà cho những người giàu có, nhưng nó sẽ phát triển rất vững chắc.

Cũng vậy, có thể ứng dụng nguyên tắc này trong việc tu tập thiền định. Khi ta bắt chân kiết già ngồi thiền thì ta để tâm ở đâu? Nhiều người nghĩ rằng, để tâm ở trên đầu sẽ khai mở bộ óc, không ngờ càng để tâm bên trên thì càng mất nội lực, càng giảm sút trí tuệ. Xem lại kinh Phật ngày xưa, chúng ta sẽ thấy Phật dạy rất kỹ là khi ngồi thiền phải cảm giác toàn thân, biết rõ từng thớ thịt, từng bắp tay bắp chân, tâm vừa an trú toàn thân mà vừa để phía dưới, giống như hơi thiên vị phần thân bên dưới một chút, vậy mà ngồi được an ổn, tâm được nhiếp và trí tuệ được khai mở. Rất lạ lùng, để tâm bên dưới thì đầu lại sáng. Còn để tâm lên trên đầu thì trí tuệ tự nhiên tối tăm kém cỏi dần. Đó là lời Phật dạy, đồng thời cũng phù hợp với nguyên tắc âm dương của lý học Đông Phương, và với đạo đức của cuộc sống này.

Tác giả:
Janna