Ba Loại Ý Thức Trong Thiền Định

ThiềnĐăng bởi
Janna · 1 thg 9, 2026

GIAI ĐOẠN DỤNG CÔNG BA CÁI BIẾT

(Biết toàn thân sát da thịt, Biết hơi thở, và Biết vọng tưởng khởi diệt)

Khi ta tác ý Biết toàn thân thì tự nhiên vọng tưởng cũng xum xoe lý luận về việc biết toàn thân này. Khi ta Quán thân vô thường thì đương nhiên ta phải sử dụng cái suy nghĩ - vọng tưởng này để chiêm nghiệm. Khi ta Theo dõi hơi thở, hay điều chỉnh hơi thở 1-3-5 thì cái suy nghĩ - vọng tưởng đó cũng chạy theo lý luận đủ thứ.

Ban đầu ta rất biết ơn cái suy nghĩ - vọng tưởng này vì nó đã hỗ trợ cho sự dụng công của ta, nó đã đứng về phe ta. Đến khi ta lơ đễnh một chút thì nó trở mặt ngay, nó biến thành ác quỷ hiện ra đủ ý niệm tào lao kéo tâm ta đi lang thang vô định. Người mà ta yêu thương tin tưởng thân cận nhất, thật sự chẳng nhờ cậy được lâu.

Khi ta kiên nhẫn dụng công mãi, vọng tưởng có bớt, Sức tỉnh giác có hình thành, thì ta đỡ bị vọng tưởng lừa gạt dẫn đi xa.

Lúc này ta vẫn phải giữ kỹ cái Biết toàn thân sát da thịt. Còn cái Quán thân vô thường thì đã thấm rồi nên không cần làm nhiều nữa, thỉnh thoảng nhắc lại chút thôi. Hơi thở thì tự nhiên hiện rõ.

Khi ta Biết toàn thân sát da thịt thì hơi thở lập tức hiện ra rõ ràng. Ta khéo léo vừa biết toàn thân, vừa biết hơi thở. Ta cũng khéo léo thở theo công thức 1-3-5, nghĩa là hít vào rất nhẹ và ít, đừng ham hít nhiều.
Tóm lại, chủ yếu bây giờ dụng công còn có 2 cái, Biết toàn thân sát da thịt, và Biết hơi thở. Sức tỉnh giác hiện ra, ta cũng không quan tâm nhiều, vì giá trị ban đầu của Sức tỉnh giác chính là giúp ta THẤY được vọng tưởng khởi như một đối tượng bên ngoài. Khi chưa có Sức tỉnh giác thì ta và vọng tưởng là một, nghĩa là vọng tưởng làm chủ tâm hồn ta. Khi có Sức tỉnh giác rồi thì vọng tưởng bị nhận biết như một kẻ ăn bám, như một kẻ trộm bên ngoài. Tóm lại, sự dụng công giai đoạn này lại gồm 3 cái Biết. Biết toàn thân sát da thịt, Biết hơi thở, và Biết vọng tưởng khởi diệt.

Có khi ta ham quá, cứ đuổi theo để Biết vọng tưởng, tâm rời khỏi thân, lâu ngày não bị hư tổn suy yếu thành bệnh. Phải giữ kỹ cái Biết toàn thân sát da thịt, Biết hơi thở rõ ràng, rồi tự nhiên Biết vọng tưởng. Còn Sức tỉnh giác là cái tự động âm thầm không cần để ý.

Ta đã nói công dụng ban đầu của Sức tỉnh giác là giúp ta Biết vọng tưởng khởi diệt. Ta cứ Biết toàn thân và Biết vọng tưởng. Khi Sức tỉnh giác mạnh lên dần, các Triền cái sẽ bị Sức tỉnh giác này tiêu diệt nối tiếp theo.

Triền cái Tham mất trước, khiến hành giả chẳng màng tài sản vật chất gì ở đời, cũng như chẳng màng danh lợi địa vị khác.

Triền cái Sân mất theo, khiến hành giả không bận lòng vì những nghịch cảnh ở đời. Mất hai triền cái Tham và Sân thì hành giả tạm ổn về đạo đức.

Triền cái Hôn trầm biến mất tiếp, khiến hành giả có thể thức ngồi thiền mãi, thậm chí nếu cần thì thức rất lâu. Hành giả không bị mất ngủ, vẫn ngủ được bình thường. Lúc này năng lực của bộ não có sức mạnh hơn trước.

Triền cái Nghi tan vỡ, hành giả đạt được sức tự tin mãnh liệt, có cảm giác như bị quăng vào lửa cũng không mất Chánh niệm Tỉnh giác. Sự tự tin này có thể bị trở thành cực đoan, ngông nghênh ngang tàng. Cũng tại vì nội tâm lúc này Sức tỉnh giác làm chủ hoàn toàn, sáng tỏ.

Triền cái Trạo cử hết, khiến thân của hành giả cũng tự bên trong, bất động an lành, không còn dao động dù rất ít. Đây là điều kiện để chuẩn bị nhập Sơ thiền của Chánh định.

Nếu hành giả có công đức lễ kính các bậc Thánh sâu dày, có quán thân vô thường, có chiêm nghiệm về Vô ngã từ trước, thì khi ở giai đoạn Chánh niệm phá các Triền cái này, hành giả rất dễ chứng thêm quả thánh kèm theo. Vừa chứng Thiền, vừa chứng Thánh, thì hành giả đạt được sự mẫu mực sâu xa, làm chỗ nương tựa cho chúng sinh giữa cuộc đời phiền não ô trược này.

Tác giả:
Janna